Về kệ Thế giới

Ali Cogia, lái buôn thành Baghdad

Khoảng 4 phút · 6 cảnh

Trước khi đi xa, Ali Cogia giấu một nghìn đồng vàng dưới lớp ô liu trong chiếc vò, gửi nhà người bạn. Bảy năm sau trở về, vàng đã biến mất, và người phân xử công bằng nhất lại là một cậu bé chơi trò xử án. Truyện Nghìn lẻ một đêm kể nhẹ cho cả nhà.

Cốt truyện theo: Nghìn lẻ một đêm

Ngày xưa, ở thành Baghdad có một người lái buôn hiền lành tên là Ali Cogia. Một đêm, ông nằm mơ thấy mình được đi hành hương tới thành Mecca, bèn quyết định lên đường. Ông bán bớt hàng, còn dư một nghìn đồng vàng. Ông bỏ vàng vào đáy một chiếc vò, đổ ô liu lên trên cho đầy, bịt miệng lại. Rồi ông mang vò sang gửi người bạn buôn bán lâu năm: “Anh giữ giùm tôi vò ô liu này nhé.” Người bạn đưa chìa khóa nhà kho, bảo ông tự cất vào.

Ali Cogia đi Mecca, rồi theo đoàn buôn sang Cairo, Damascus, đi mãi tới bảy năm mới về. Ở Baghdad, một tối nọ, vợ người bạn thèm ô liu. Người bạn nhớ tới chiếc vò của Ali, mở ra lấy. Ô liu đã mốc meo, lật xuống thì thấy vàng lấp lánh. Ông ta nổi lòng tham, lấy hết vàng. Vợ ông can: “Đó là của người ta gửi, đừng làm thế.” Ông chẳng nghe. Sợ bị lộ, ông mua ô liu mới đổ đầy vò, bịt lại như cũ.

Bảy năm sau, Ali Cogia trở về, sang nhà bạn xin lại vò. Ông mang vò về nhà, đổ ra thì chỉ thấy ô liu, không còn đồng vàng nào. Ông quay lại hỏi bạn. Người bạn trợn mắt: “Anh gửi tôi vò ô liu, tôi trả anh vò ô liu. Vàng nào? Tôi chưa từng mở vò ra.” Hai người đưa nhau ra quan tòa. Ông quan hỏi Ali có người làm chứng không. Ali không có. Thế là quan xử cho người bạn được vô can. Ali Cogia buồn bã ra về, viết đơn dâng lên vua.

Đêm ấy, vua Harun al-Rashid cải trang đi dạo trong phố. Ngang qua một khoảng sân, vua nghe lũ trẻ đang chơi trò xử án Ali Cogia, vì chuyện này cả thành ai cũng biết. Một cậu bé ngồi ghế quan tòa, nghiêm trang hỏi: “Đem vò ô liu ra đây. Gọi hai người bán ô liu tới.” Rồi cậu bé nếm thử, hỏi người bán: “Ô liu để bảy năm thì thế nào?” “Thưa quan, ô liu để vài năm là hỏng, ăn không được nữa.” Cậu bé gõ cây gậy: “Vậy ô liu này còn tươi, tức là mới bỏ vào. Kẻ lấy vàng chính là người bạn!”

Vua Harun mừng lắm. Hôm sau, vua cho mời cậu bé vào cung, cho ngồi bên cạnh mình, cùng gọi Ali Cogia, người bạn, ông quan tòa và hai người bán ô liu tới. Cậu bé xử y như đêm trước. Hai người bán ô liu nếm thử, nói ngay: “Đây là ô liu mùa năm nay.” Người bạn tái mặt, không chối được nữa, đành nhận tội, chỉ chỗ giấu vàng. Một nghìn đồng vàng được trả lại cho Ali Cogia.

Vua bắt người bạn tham lam phải chịu phạt và rời khỏi thành Baghdad. Vua nhắc ông quan tòa phải học cậu bé, xử án thì phải tìm cho ra lẽ. Còn cậu bé, vua thưởng một túi tiền, rồi dặn cha mẹ cho cậu đi học thật chăm. Ali Cogia nâng niu túi vàng, cúi đầu cảm tạ vua và cậu bé. Từ đó, ở Baghdad, người ta hay nói: sự thật dù giấu dưới lớp ô liu, rồi cũng có ngày lộ ra.