Ngày xưa, bên bờ một con sông có hai vợ chồng già với cô con gái duy nhất. Cô xinh xắn nhưng được nuông chiều, chẳng chịu làm việc gì, chỉ mải nhảy múa với bạn bè. Một sáng thấy mẹ mệt quá, cô bỗng ngượng, bèn nhận mang lưới ra bờ sông vá giúp bố. Vá xong, cô nghe tiếng nước bắn sau lưng. Một con cá to vừa nhảy lên. Cô quăng lưới, kéo được ngay con cá. Con cá ngước lên nói: "Đừng ăn thịt ta, nếu không cô sẽ hóa thành cá đấy!" Cô gái cười phá lên, mang cá về khoe mẹ. Mẹ cô hốt hoảng: "Thả nó đi con, có khi nó biết phép!" Nhưng cô chẳng nghe.
Đến bữa, cô gái hớn hở xúc một miếng cá to. Miếng cá vừa chạm môi, một luồng lạnh chạy khắp người cô. Đầu cô dẹt lại, hai tay dính sát vào người, mắt tròn xoe nhìn ngang. Cô thở không ra hơi, liền nhảy qua cửa sổ, rơi tõm xuống sông. Vừa chạm nước, cô thấy dễ chịu hẳn, rồi bơi một mạch ra biển. Đàn cá kéo đến hỏi han. Cô khóc: "Tôi đâu phải cá, tôi là con gái mà!" Một bác cá ngừ già an ủi: "Ai trong bọn ta cũng từng như thế. Đừng buồn, đi gặp hoàng hậu của chúng ta đi. Cung điện của bà còn đẹp hơn mọi cung điện trên bờ."
Cả đàn lặn sâu xuống đáy biển, nơi vàng bạc, ngọc trai nằm rải rác giữa rong rêu. Cuối một thung lũng là cung điện bằng san hô hồng, cửa sổ viền ngọc trai. Trên chiếc ngai bằng vỏ ốc xanh biếc là hoàng hậu, nửa người nửa cá. Nghe cô kể xong, bà buồn bã nói: "Ta cũng từng là một cô gái, là hoàng hậu trên đất liền. Rồi một gã khổng lồ cướp mất chiếc vương miện của ta, mang về cho con gái hắn, và phù phép để chồng ta không nhận ra ai là ai. Ta cùng các thị nữ trốn xuống biển, được một phù thủy tốt bụng hóa thành cá. Chừng nào có người mang vương miện về, chúng ta mới trở lại làm người."
"Con sẽ mang vương miện về!" cô cá nhỏ nhận lời. Hoàng hậu dặn: "Hãy lên ngọn núi cao nơi gã khổng lồ ở. Ta cho con phép hóa thành bất cứ con vật nào. Chỉ cần gõ vào trán và gọi tên nó." Lên tới bờ, cô gõ đuôi vào trán: "Nai ơi, đến với ta!" Lập tức cô thành một con nai trắng chân thon, phóng qua sông qua tường. Một hoàng tử đang đi săn đuổi theo. Con nai quay lại, mắt rưng rưng: "Xin để tôi đi, đường tôi còn xa lắm." Hoàng tử sững sờ, không đuổi nữa. Đến chân tường lâu đài, cô hóa thành kiến bò qua tường, rồi thành khỉ đu theo cành cây vào phòng gã khổng lồ.
Sợ gã khổng lồ thấy khỉ sẽ hoảng, cô hóa thành một con vẹt hồng xám. Gã vừa thức dậy, vươn vai rung cả lâu đài. Vẹt nói dõng dạc: "Tôi đến lấy lại chiếc vương miện, nó không còn là của ông nữa." Gã gầm lên, chồm tới chộp, nhưng vẹt bay vụt ra sau lưng gã: "Ông có bắt được tôi thì cũng chẳng được gì đâu." Gã gãi đầu nghĩ mãi rồi nói: "Muốn có vương miện thì mang cho ta một chuỗi ngọc xanh trên Cổng Thánh Martin ở Thành Lớn." Vẹt bay ra cửa sổ, hóa thành đại bàng, vút lên mây. Đến cổng đá, cô cặm cụi lấy mỏ cạy từng viên ngọc xanh, xâu thành chuỗi mang về.
Gã khổng lồ cầm chuỗi ngọc, mắt sáng lên, nhưng vẫn chưa muốn trả: "Ngọc không xanh như ta tưởng. Nếu đưa vương miện của ta đi, cô phải mang về một vương miện đẹp hơn, làm bằng các vì sao." Vẹt ra ngoài, hóa thành con cóc nhỏ, nhảy đi tìm. Đến một cái ao trong vắt, cô thấy các vì sao in bóng lấp lánh như thật. Cóc múc đầy túi nước sao, mang về lâu đài, kết thành một chiếc vương miện sao lung linh. Gã khổng lồ trầm trồ, rồi thở dài chịu thua: "Phép của cô mạnh hơn phép của ta. Cầm lấy vương miện đi, cô thắng công bằng rồi."
Vẹt ngậm vương miện nhảy lên cửa sổ, hóa thành khỉ trèo xuống, thành kiến bò qua tường, thành nai phóng như bay ra tới biển, rồi thành cá lặn về cung điện. Dưới đáy biển, có con đã nản: "Chắc cô ấy chẳng về nữa đâu." Bỗng có tiếng reo: "Nhìn kìa, cái gì sáng rực đang bơi tới!" Cô cá nhỏ ngậm chặt vương miện, bơi thẳng đến trước ngai. Hoàng hậu đội vương miện lên đầu. Phép lạ xảy ra: đuôi cá của bà tách thành đôi chân, các thị nữ rũ vảy thành những cô gái. Cô cá nhỏ cũng trở lại hình người, xinh đẹp hơn ai hết. Mọi người ôm nhau khóc vì vui sướng.
Hoàng hậu cùng mọi người trở lại đất liền. Nhưng bà đã đi xa quá lâu: con trai bà giờ đã lớn và làm vua. Thấy con vẫn buồn, bà dắt con ra vườn hoa nhài hỏi han. Nhà vua trẻ ngập ngừng: "Con đã thương một con nai đẹp trong rừng, mà người đâu lấy được nai." Hoàng hậu bật cười mừng rỡ: "Đó đâu phải nai, mà là cô gái đã mang vương miện về cho mẹ. Cô ấy đang ở ngay trong cung." Khi gặp cô gái, nhà vua bối rối chẳng nói nên lời. Cô gái bước lại gần, đôi mắt chính là đôi mắt con nai hôm ấy, và khẽ nói: "Xin để tôi đi." Chàng nhận ra ngay, lòng tràn ngập hạnh phúc.