Ngày xưa, có ông vua có ba người con trai. Một hôm, ba hoàng tử vào rừng săn, cậu út bị lạc, hai anh đành về không. Bốn ngày liền, hoàng tử út lang thang giữa rừng, đêm ngủ trên rêu, ngày ăn rễ cây, quả dại. Sáng ngày thứ năm, chàng tới một lâu đài lớn giữa khoảng trống. Cửa mở mà chẳng có ai. Trong sảnh có bàn tiệc bày sẵn món ngon. Chàng ngồi ăn, ăn xong thì cái bàn biến mất. Chiều tối, một ông già bước lên cầu thang: “Ngươi làm gì trong lâu đài của ta?” Chàng đáp: “Tôi lạc đường. Xin ông cho tôi ở lại làm công.” Ông già bảo: “Được. Ngươi phải giữ cho lò lửa không bao giờ tắt, kiếm củi trong rừng, và chăm con ngựa đen trong chuồng.”
Hoàng tử đâu biết chủ mình là phù thủy, và ngọn lửa trong lò là lửa phép. Lửa mà tắt, lão sẽ mất phần lớn phép thuật. Một hôm chàng quên, lửa lụi gần hết. Lão xông vào, gắt gỏng, cốc chàng một cái đau điếng và dọa lần sau sẽ không tha. Chàng buồn bã ngồi trong chuồng ngựa thì con ngựa đen bỗng cất tiếng: “Lại đây, ta có chuyện muốn nói. Lấy yên cương trong tủ mà thắng cho ta. Bên cạnh có lọ thuốc, xoa lên tóc thì tóc sẽ óng như vàng. Rồi chất thật nhiều củi vào lò.” Chàng làm theo. Tóc chàng sáng vàng rực rỡ. Lửa trong lò bùng lên, bén tới mái nhà, và lâu đài cháy rực như một đống lửa trại khổng lồ.
Con ngựa dặn mang theo cái gương, cái bàn chải và cây roi trong tủ, rồi phóng đi như bay. Lão phù thủy về thấy lâu đài chỉ còn tro, ngựa đen cũng mất, bèn nhảy lên con ngựa hồng đuổi theo. “Nhìn sau xem lão đến gần chưa?” ngựa hỏi. “Sát rồi!” “Ném cái gương xuống!” Con ngựa hồng giẫm lên gương vỡ, trượt chân, lão đành quay về đóng móng mới. Lần sau, lửa từ mũi ngựa hồng đã phả tới gần. “Ném bàn chải!” Bàn chải hóa thành rừng rậm, chim cũng không chui lọt, lão phải về lấy rìu phát đường. Lần thứ ba, chàng ném cây roi. Cây roi hóa thành dòng sông rộng. Lão thúc ngựa xuống nước, nước càng dâng, ngọn lửa phép càng nhỏ, rồi xèo một tiếng tắt hẳn. Lão và con ngựa hồng chìm xuống dòng sông, không bao giờ trở lại.
Ngựa đen bảo: “Xuống đi, giờ chẳng còn gì phải sợ. Bên suối có cành liễu, lấy gõ xuống đất.” Đất mở ra một gian sảnh đá vòm. Ngựa nói: “Ta ở lại đây. Còn cậu đi qua cánh đồng tới cung vua, xin vào làm công. Nhớ đừng để ai thấy mái tóc vàng.” Chàng quấn khăn kín đầu, tới vườn ngự uyển. Người làm vườn thấy chàng ăn mặc nghèo, cho làm phụ nhổ cỏ, quét lá. Mỗi bữa, chàng chỉ ăn một nửa, nửa kia mang ra gian sảnh bên suối cho ngựa đen. Ngày nào cũng thế, và con ngựa cảm ơn tấm lòng thủy chung của chàng.
Một tối, ngựa đen dặn: “Mai các hoàng tử, quý tộc khắp nơi tới cầu hôn ba nàng công chúa. Họ sẽ đứng thành hàng giữa sân. Mỗi nàng tung một quả táo kim cương, rơi trước chân ai thì người ấy làm chồng. Cậu cứ làm việc trong vườn. Quả táo của công chúa út sẽ lăn tới trước mặt cậu. Nhặt ngay mà bỏ túi.” Hôm sau, mọi chuyện y như lời ngựa nói. Quả táo của nàng út, người đẹp nhất, lăn qua hết hàng khách quý, ra tận vườn, dừng trước chân chú bé làm vườn. Chàng cúi nhặt, khăn lệch đi, lộ ra mái tóc vàng óng. Công chúa nhìn thấy, và đem lòng thương chàng từ giây phút ấy. Nhà vua buồn lắm, nhưng lời đã định, đám cưới ba nàng vẫn diễn ra, và nàng út về ở căn chòi nhỏ trong vườn.
Ít lâu sau, nước láng giềng kéo quân sang. Nhà vua cùng hai chàng rể cưỡi ngựa đẹp ra trận, còn chàng rể út chỉ được con ngựa già kéo xe lá. Đi vài bước, con ngựa già vấp ngã. Chàng ra gian sảnh bên suối. Ngựa đen bảo: “Thắng yên cho ta, vào phòng bên mặc bộ áo giáp.” Áo giáp sáng lóa dưới nắng, chẳng ai nhận ra chú bé làm vườn. Tới nơi, quân nhà vua đang núng thế. Chàng hiệp sĩ trên lưng ngựa đen xông vào, quân giặc hoảng sợ chạy tán loạn. Mọi người reo: “Có thần tiên xuống cứu ta!” Họ định vây quanh, nhưng ngựa đen bay vút lên trời. Rồi lần thứ hai, khi có loạn, mọi chuyện lại y như thế.
Lần thứ ba, một ông vua láng giềng tuyên chiến. Chàng rể út lại bị cho con ngựa già của người tiều phu, ra tới cổng thành đã đứng ì. Ngựa đen sắm cho chàng bộ áo giáp còn lộng lẫy hơn. Chàng lại một mình đánh tan quân giặc. Nhưng lần này chàng bị thương ở chân. Nhà vua rút khăn tay thêu tên mình và vương miện, tự tay buộc vết thương, muốn đưa chàng về cung. Chàng níu bờm ngựa, gượng lên yên, và ngựa đen lại bay đi. Cả nước bàn tán: “Người ấy hẳn là thần!” Nhà vua nói: “Giá được gặp lại, nếu đó là người thật, ta sẽ thưởng nửa vương quốc.”
Về tới chòi, chàng mệt lả, nằm xuống ngủ thiếp đi. Công chúa út thấy chiếc khăn buộc ở chân chồng, nhìn kỹ thì thấy thêu tên cha và vương miện. Nàng chạy ngay vào cung báo vua. Nhà vua cùng hai chàng rể theo nàng về căn chòi. Chàng làm vườn vẫn ngủ say, chiếc khăn quấn đầu đã tuột, mái tóc vàng óng ánh trên gối. Ai nấy đều nhận ra: đây chính là người anh hùng đã cứu họ ba lần. Khắp nước mở hội ăn mừng. Nhà vua giữ lời, tặng chàng nửa vương quốc. Chàng cùng công chúa út trị vì hạnh phúc, và con ngựa đen thủy chung mãi mãi là người bạn quý nhất của họ.