Về kệ Thế giới

Hòn đá triết gia

Khoảng 8 phút · 8 cảnh

Trên Cây Mặt Trời ở tận cùng phương Đông, bốn người con trai của nhà thông thái lần lượt đi khắp thế gian tìm hòn đá kết tinh từ cái thật, cái đẹp và cái tốt, mà chẳng ai trở về. Cuối cùng, cô em gái mù lên đường, chỉ với một sợi chỉ và niềm tin. Truyện cổ Andersen huyền ảo cho cả nhà.

Cốt truyện theo: Truyện cổ Andersen (1858)

Xa thật xa về phương Đông, ở nơi người xưa tưởng là tận cùng thế giới, có Cây Mặt Trời. Tán cây rộng hàng dặm như cả một khu rừng. Chim muông từ khắp năm châu về đó sinh sống, cùng hươu, sóc, linh dương. Giữa ngọn cây có một tòa lâu đài pha lê, các tháp hình hoa huệ. Ở đó có một nhà thông thái, biết mọi điều mà con người có thể biết. Vậy mà ông vẫn day dứt một câu hỏi: khi đời người khép lại, con người sẽ đi về đâu?

Trong căn phòng kín nhất của lâu đài có báu vật lớn nhất trần gian: Cuốn Sách Sự Thật. Ai cũng đọc được nó, nhưng chỉ từng mẩu. Người càng khôn ngoan càng đọc được nhiều. Nhà thông thái đã đọc gần hết, chỉ riêng chương “Sự sống mãi mãi” thì trang giấy trắng trơn. Ông có năm người con: bốn con trai thông minh và một cô con gái hiền dịu, mù lòa từ nhỏ. Nhưng cô chẳng buồn, vì cha và các anh là đôi mắt của cô, còn trí tưởng tượng soi sáng mọi thứ trong lòng cô. Ông kể cho các con rằng khi cái thật, cái đẹp và cái tốt hòa vào nhau, chúng kết tinh thành một viên ngọc trong hơn kim cương, gọi là hòn đá triết gia. Ai tìm được nó sẽ đọc được trang sách trắng kia.

Một đêm, cả bốn anh em cùng mơ một giấc mơ: mình đi khắp thế gian tìm được hòn đá, phi ngựa về nhà lúc bình minh, hòn đá sáng rực trên trán, soi rõ từng chữ trong trang sách trắng. Người anh cả lên đường trước. Anh có đôi mắt tinh tường nhất, nhìn thấu cả kho báu dưới lòng đất lẫn lòng người. Anh theo đàn thiên nga trắng bay về phương Bắc, nhưng đi đâu cũng thấy người ta khen cái xấu, bỏ quên điều tốt, nhìn áo mà chẳng nhìn người. Rồi kẻ xấu xa, cha đẻ của mọi lời dối trá, lẻn đến. Hắn thổi từng hạt bụi vào mắt anh, hạt bụi hóa thành cái xà, che hết đôi mắt sáng. Anh chẳng còn tin vào thế gian, cũng chẳng tin vào chính mình nữa.

Chim én bay về báo tin chẳng lành. Người anh thứ hai lên đường. Tai anh thính đến nỗi nghe được cả tiếng cỏ mọc. Nhưng ra đời, anh nghe thấy tất cả: tiếng tim người đập, lời dối trá, lời đồn thổi, tiếng ồn ào như cả nghìn chiếc đồng hồ cùng gõ. Anh bịt chặt tai, bịt mãi, cho đến khi chẳng còn nghe được điều thật, điều đẹp, điều tốt nào nữa, và anh bỏ cuộc. Người anh thứ ba vui tính, có cái mũi nhạy và tâm hồn thi sĩ. Anh cưỡi đà điểu, rồi cưỡi thiên nga bay qua biển. Đi đến đâu, hoa lá thơm hơn đến đó, anh làm bao bài hát hay. Nhưng kẻ xấu xa lại bày ra khói hương nịnh nọt quanh anh, khiến anh say sưa quên cả nhiệm vụ, quên cả nhà, rồi tan biến vào làn khói.

Người em út thì hóm hỉnh, giỏi nhất về vị giác, cái gì cũng muốn nếm thử. Anh bảo: “Em sẽ đi bằng khinh khí cầu. Chưa ai phát minh ra nó, nhưng cha em biết cách làm.” Anh bay đi, chim chóc bay theo đông như mây. Khinh khí cầu hạ xuống một thành phố lớn, anh đậu lên ngọn tháp chuông nhà thờ. Anh bảo: “Ta ngồi đây chút nữa rồi hãy xuống nếm thử.” Anh ngồi trên con gà chong chóng, nó cứ quay tròn, quay tròn, mà anh tưởng gió vẫn thổi một chiều. Thế là anh ngồi mãi ở đó. Còn ở Cây Mặt Trời, lâu đài vắng lặng. Nhà thông thái buồn rầu: “Các con không mang ngọc về được đâu. Chúng đi xa mãi rồi.”

Chỉ còn cô con gái mù ở bên cha, là niềm an ủi của ông. Cô thương cha, thương các anh, mong tìm được viên ngọc cho cha vui. Một đêm, cô mơ nghe tiếng các anh gọi từ thế gian xa xôi, và thấy trong tay mình như có ngọn lửa ấm, ấy là viên ngọc mang về cho cha. Tỉnh dậy, cô chỉ nắm cây con quay sợi. Bao đêm dài, cô đã quay những sợi chỉ mảnh hơn tơ nhện, thấm nước mắt nên bền như dây thừng. Cô hôn tay cha đang ngủ, buộc đầu chỉ vào nhà, để dù mù lòa vẫn tìm được đường về. Cô hái bốn chiếc lá Cây Mặt Trời, gửi theo gió đến bốn người anh như bốn lá thư. Rồi cô lặng lẽ bước vào thế gian.

Cô đi đến đâu, trời sáng lên đến đó. Cô cảm thấy nắng ấm, nghe chim hót, ngửi hương cam và hương táo thơm đến nỗi như nếm được. Cô nghe cả lời buồn bã lẫn lời vui tươi, cả tiếng chê bai lẫn tiếng ngợi khen. Trong lòng cô, một giọng nói mạnh hơn cứ vang lên: “Hãy tin vào mình và tin vào điều tốt lành.” Kẻ xấu xa tức tối, nặn ra một cô gái giả giống hệt cô để lừa thiên hạ. Nhưng cô gái mù vẫn bình thản hát, tay nắm chặt sợi chỉ, nhặt từng hạt sự thật, từng hương thơm của cái đẹp, từng nhịp tim của một việc tốt.

Theo sợi chỉ vô hình, cô trở về nhà nhanh như một ý nghĩ. Cô vừa chìa tay về phía cha thì một cơn gió dữ ập vào Cây Mặt Trời, thổi tung cửa, lùa vào căn phòng có Cuốn Sách Sự Thật. Người cha kêu lên: “Gió sẽ thổi bay hết mất!” Cô gái bình thản đáp: “Không đâu cha, nó chẳng bao giờ mất được. Con thấy nó sưởi ấm cả lòng con.” Ông thấy những hạt bụi sáng lấp lánh từ tay con gái rơi xuống trang giấy trắng, và trên trang sách hiện lên một chữ duy nhất, rực rỡ hơn cầu vồng: “TIN”. Đúng lúc ấy, bốn người anh cũng trở về. Chiếc lá xanh từ nhà rơi vào ngực mỗi người, khiến họ nhớ nhà da diết. Chim muông cùng kéo về chung vui. Và từ chữ “TIN” ấy, một nhịp cầu hy vọng bắc lên tận trời cao.