Về kệ Thế giới

Iktomi và chuột xạ hương

Khoảng 4 phút · 5 cảnh

Iktomi đang ăn nồi cá luộc thơm phức bên hồ thì chú chuột xạ hương ướt sũng ghé chào. Không muốn mời khách, Iktomi bày ra cuộc thi chạy quanh hồ, nhưng chàng quên mất chuột xạ hương bơi giỏi đến thế nào. Truyện dân gian Dakota do nhà văn Zitkala-Ša kể lại, về lòng hiếu khách, kể nhẹ nhàng cho cả nhà.

Cốt truyện theo: Truyện dân gian Dakota (Zitkala-Ša, 1901)

Bên một hồ nước trắng trong, dưới gốc cây liễu lớn, Iktomi ngồi xếp bằng trên nền đất. Đống tro còn âm ấm bên cạnh cho biết chàng vừa nhóm lửa. Giữa hai chân chàng là một nồi canh cá luộc thơm phức. Iktomi đói lắm. Chàng chẳng có giờ ăn nào cố định, nhiều khi đói mà chẳng có gì bỏ bụng. Thế nên giờ chàng múc lia lịa bằng chiếc thìa sừng trâu đen, định ăn cho thật no, đủ để dành sức mấy ngày liền.

“Chào bạn, chào bạn!” Có tiếng gọi từ trong đám lúa dại. Iktomi giật mình, suýt sặc canh. Chàng ngó qua đám lau. Đứng ngay bên cạnh là một chú chuột xạ hương ướt sũng vừa từ dưới hồ lên. Chú mỉm cười chờ đợi. Theo phong tục của người thảo nguyên, chủ nhà sẽ mời khách ngồi xuống cùng ăn. Câu “Vâng, bạn ơi” đã sẵn trên môi chú. Nhưng Iktomi cứ ngồi im. Chàng ngâm nga một khúc hát, gõ gõ chiếc thìa sừng vào miệng nồi. Chuột xạ hương ngượng quá, chỉ muốn lặn ngay xuống nước.

Mãi sau, Iktomi mới ngẩng lên: “Bạn ơi, mình thi chạy đi! Ta thắng thì khỏi phải chia. Bạn thắng thì được một nửa nồi cá.” Chuột xạ hương lắc đầu: “Bạn Ikto ơi, mình chạy chậm lắm, còn bạn nhanh như con nai. Mình không thi đâu.” Iktomi chống tay lên cằm, mắt nhìn lên trời, nghĩ ra một mẹo. “Thế này nhé, ta sẽ cõng một hòn đá to cho chậm bớt. Thế là công bằng!” Chàng bọc một hòn đá nặng vào tấm chăn. Chuột xạ hương giúp chàng nhấc lên lưng. “Bạn chạy bên trái hồ, ta chạy bên phải. Ai về đến nồi cá trước thì thắng!”

Hòn đá nặng trĩu. Mồ hôi lấm tấm trên trán, ngực Iktomi phập phồng. Chàng nhìn sang bờ bên kia, chẳng thấy chuột xạ hương đâu. Ngọn cỏ nào cũng đứng im. “Chà, chắc nó chạy nhanh quá, cỏ đã lặng lại rồi!” Nghĩ thế, chàng quăng ngay hòn đá: “Thôi, khỏi cõng nữa!” Chàng phóng như bay, lau sậy rạp xuống dưới chân. Nhưng về đến đống tro nguội, Iktomi đứng sững như đâm phải vách đá. Nồi cá không còn! Chuột xạ hương cũng chẳng thấy đâu! “Giá mà ta biết chia sẻ như một người Dakota thật sự! Sao ta không nhớ ra chuột xạ hương sẽ bơi qua hồ? Nó bơi còn nhanh hơn ta chạy!”

Iktomi ra mép nước, chống tay lên gối, nhìn xuống lòng hồ. “Kia rồi! Ta thấy bạn đang ngồi ôm nồi cá của ta dưới nước! Bạn ơi, ta đói lắm, cho ta xin một cái xương thôi!” “Ha ha ha!” Tiếng cười chẳng vọng lên từ mặt hồ, mà từ trên cao rơi xuống. Iktomi ngẩng lên. Chuột xạ hương đang ngồi vắt vẻo trên cành liễu, ôm nồi cá. Cái chàng thấy dưới hồ chỉ là bóng của chú thôi. Iktomi há miệng xin: “Bạn ơi, cho ta một cái xương!” Chuột xạ hương thả xuống một chiếc xương cá nhỏ, rơi trúng cổ họng chàng. Iktomi ho sặc sụa mãi mới khạc ra được. Trên cây, chuột xạ hương vẫn cười vang: “Lần sau có bạn ghé thăm, hãy nói: Mời bạn ngồi xuống đây, mình cùng ăn nhé!”