Ngày xưa, trong một ngôi nhà ở vùng quê nước Pháp, có một chú khỉ tên là Bertrand và một chú mèo tên là Raton. Hai chú sống chung một mái nhà, cùng một ông chủ, và chú nào cũng nghịch như quỷ sứ. Hễ trong bếp có cái gì ngon mà quên đậy lại, thế nào cũng có một trong hai chú ghé thăm. Khỉ Bertrand thì nhanh trí, lém lỉnh, mồm mép ngọt như mật. Còn mèo Raton thì khéo chân khéo tay, nhưng lại rất thích được người ta khen.
Một buổi chiều mùa đông, chị giúp việc vùi một mẻ hạt dẻ vào lớp tro nóng trong lò sưởi rồi đi ra vườn. Chẳng bao lâu, hạt dẻ bắt đầu nứt vỏ lách tách, mùi thơm bay khắp gian bếp. Hai chú cùng ngửi thấy, cùng chạy tới trước lò, mắt sáng rực. Nhưng hạt dẻ nằm giữa đống than hồng, nóng rẫy, chẳng chú nào dám thò tay vào. Khỉ Bertrand đảo mắt một vòng, rồi nảy ra một ý.
Bertrand ghé tai Raton mà thì thầm. Anh bạn ơi, cả cái nhà này ai mà chẳng biết anh có đôi chân khéo nhất trần đời. Anh mà ra tay thì đến con chuột nhanh nhất cũng không thoát. Giá mà tôi có được đôi chân như anh, thì mấy hạt dẻ kia đã nằm gọn trong tay rồi. Anh lấy ra đi, chúng mình chia nhau cho vui. Nghe khen, mèo Raton phổng mũi, vểnh râu, thấy mình đúng là tài giỏi nhất nhà. Thế là chú xắn tay áo, à không, xắn bộ lông, sẵn sàng trổ tài.
Raton rón rén tiến lại gần đống tro. Chú gạt tro sang một bên bằng chân, rồi rụt lại ngay vì nóng. Chú lại thò chân vào, khều được một hạt dẻ lăn ra ngoài, rồi một hạt nữa, rồi hạt nữa. Mỗi lần thò chân vào là mỗi lần chú kêu meo một tiếng, lông chân xém đi, ngón chân rát bỏng. Nhưng chú vẫn cố, vì Bertrand cứ đứng bên cạnh khen không ngớt lời. Còn Bertrand thì sao? Hạt dẻ vừa lăn ra, chú khỉ đã nhanh tay bóc vỏ, bỏ tọt vào mồm, nhai ngon lành.
Vừa lúc ấy, cánh cửa bếp kêu kẹt một tiếng. Chị giúp việc đã từ vườn trở về, tay cầm cây chổi. Thấy cảnh hai chú trước lò sưởi, chị kêu lên một tiếng thật to. Khỉ Bertrand nhảy vút lên xà nhà, mèo Raton cong đuôi chui tọt xuống gầm tủ. Chị chạy tới bới đống tro, chỉ còn lại mấy cái vỏ hạt dẻ nằm lăn lóc. Chị chống nạnh, vừa giận vừa buồn cười, không biết phải trách chú nào trước.
Nằm dưới gầm tủ, mèo Raton liếm mãi mấy ngón chân rát bỏng, bụng thì vẫn đói meo. Chú đếm đi đếm lại mà không nhớ đã được ăn hạt dẻ nào. Trên xà nhà, khỉ Bertrand xoa cái bụng no căng, chẳng nói lời nào. Bấy giờ Raton mới hiểu, những lời khen ngọt ngào ban nãy chẳng phải dành cho mình, mà dành cho mẻ hạt dẻ. Ngụ ngôn xưa nhắc ta rằng, có những kẻ khen mình chỉ để mình làm việc khó cho họ hưởng. Nghe lời tâng bốc, ta hãy tự hỏi xem ai sẽ là người được ăn hạt dẻ.