Về kệ Thế giới

Tham thì thâm

Khoảng 6 phút · 6 cảnh

Anh bán dầu nghèo ngủ quên trên cây bồ đề biết bay và nhặt được bốn viên hồng ngọc bên bờ biển hoang. Bốn viên ngọc đi từ tay anh tới chủ nợ, quan tể tướng rồi nhà vua, cho đến đêm cả bốn người cùng trèo lên cây thần. Truyện dân gian Punjab (Ấn Độ) về lòng tham, trong tuyển tập của Andrew Lang, kể nhẹ nhàng cho cả nhà.

Cốt truyện theo: Truyện dân gian Punjab, Andrew Lang chép (1907)

Ngày xưa, ở một thành phố bên Ấn Độ, có anh bán dầu tên Dena, nghèo đến nỗi trong túi chẳng bao giờ giữ nổi một đồng. Anh vay của ông chủ nợ Lena một trăm đồng, tính cả lãi đã thành ba trăm. Tối nào Lena cũng tới nhà, đúng lúc vợ Dena đang nấu cơm, đứng giữa sân mà quát tháo, khiến cả nhà chẳng ai nuốt nổi miếng nào. Chịu không thấu, một tối Dena không về nhà nữa mà lẳng lặng đi ra khỏi thành, chẳng biết sẽ đi đâu.

Gần nửa đêm, anh tới một cái giếng bên đường, cạnh đó có cây bồ đề cổ thụ. Mệt rã rời, anh trèo lên cây, nằm gọn giữa những cành to rồi ngủ thiếp đi. Đêm ấy là đêm không trăng, lúc những tinh linh đi chơi khắp nơi. Chúng nhấc bổng cả cây bồ đề, bay vút đi, đặt xuống một bãi biển hoang vắng không một bóng người. Dena tỉnh dậy, sợ cứng cả người. Rồi anh thấy quanh mình lấp lánh những đốm sáng đỏ như những ngọn lửa nhỏ. Anh với tay nhặt một đốm gần nhất: đó là một viên đá đỏ rực, to gần bằng quả óc chó. Anh nhặt thêm ba viên nữa, buộc kỹ vào góc khăn. Trời vừa hửng sáng, cây bồ đề lại bay lên, đưa anh về đúng chỗ cũ bên giếng.

Hết hồn, Dena chẳng còn muốn đi đâu nữa, quay về nhà. Vợ anh mắng một trận, anh chỉ đóng cửa lại, mở góc khăn ra. Vợ bĩu môi: “Mấy hòn sỏi ấy ăn được không mà khoe?” Vừa lúc Lena tới quát tháo. Dena mời ông vào, đóng hết cửa, rồi đưa bốn viên đá ra: “Tôi chẳng còn gì khác để trả nợ, chỉ có mấy viên đá đẹp này.” Lena nhìn qua là biết ngay đó là những viên hồng ngọc vô giá. Ông thèm lắm, nhưng vẫn làm bộ cằn nhằn, rồi như miễn cưỡng nhận đá thay nợ, viết giấy xoá ba trăm đồng. Dena cảm ơn rối rít. Lena đem bán cho quan tể tướng Musli được mười nghìn đồng. Quan tể tướng lại đem dâng nhà vua Kahre, được vua ban cho mười ngôi làng.

Nhà vua cài bốn viên ngọc lên khăn xếp, đem khoe hoàng hậu. Hoàng hậu mừng quýnh, rồi nói: “Giá có thêm tám viên nữa thì thành một chuỗi vòng cổ đẹp nhất đời. Bệ hạ phải tìm cho thiếp!” Vua kêu: “Ta đã đổi mười ngôi làng lấy bốn viên này, còn đòi gì nữa?” Nhưng hoàng hậu khóc lóc mãi, vua đành hứa. Sáng hôm sau, vua gọi quan tể tướng: “Tìm thêm tám viên như thế, không thì ta trị tội!” Quan tể tướng gọi Lena, Lena khai ra Dena. Dena kể lại chuyện cây bồ đề biết bay, còn vợ anh nhớ ra đó là đêm không trăng cuối tháng. Nhà vua bèn bắt cả bốn người giữ kín chuyện này, và hẹn đến đêm không trăng sau, cả bốn sẽ cùng lên cây.

Đêm hẹn đã tới. Nhà vua Kahre, quan tể tướng Musli, chủ nợ Lena và anh bán dầu Dena lén ra khỏi thành, trèo lên cây bồ đề. Nửa đêm, cây rung rinh rồi bay vút lên trời. Dena thì thào: “Tâu bệ hạ, cây bay rồi!” Cây lại đáp xuống bãi biển hoang, những đốm đỏ lại lấp lánh khắp nơi. Mỗi người thầm nghĩ một điều. Dena nghĩ: “Lần trước bốn viên đã trả hết nợ, lần này nhặt thật nhiều cho giàu to.” Lena nghĩ: “Bốn viên được mười nghìn, nhặt bốn chục viên thì ta làm quan cũng được.” Quan tể tướng nghĩ: “Bốn viên được mười làng, nhặt thật nhiều thì ta mua được cả một nước.” Còn nhà vua nghĩ: “Tám viên thì nhằm nhò gì, nhặt đủ hai chục chuỗi vòng mới bõ.”

Thế là cả bốn tụt xuống cây, trải khăn ra, chạy khắp bãi mà nhặt, vừa nhặt vừa liếc xem người kia nhặt được nhiều hơn mình không. Mải mê quá, chẳng ai để ý trời đã rạng. Bỗng cây bồ đề bay vút lên, bỏ cả bốn người đứng trơ trên bãi biển, tay ôm những bọc ngọc nặng trĩu. Sáng hôm ấy, trong thành người ta đi tìm nhà vua, rồi tìm quan tể tướng, rồi tìm Lena, rồi tìm Dena, mà chẳng thấy ai. Cả bốn người không bao giờ quay lại nữa. Đến nay, ở xứ ấy, hễ thấy ai tham quá mà mất sạch, người ta lại bảo: “Mất cả rồi, chẳng còn Dena, chẳng còn Lena, chẳng còn Musli, chẳng còn Kahre!”