Ngày xưa, có một bà bán cá đi ngang cung điện, rao hàng lanh lảnh. Hoàng hậu ra cửa sổ gọi vào xem. Đúng lúc ấy, một con cá thật to quẫy mạnh dưới đáy giỏ. Hoàng hậu hỏi: “Con cá này đực hay cái? Ta chỉ mua cá cái thôi.” Nghe vậy, con cá bỗng phá lên cười ha hả. “Cá đực đấy ạ,” bà bán cá đáp, rồi đi tiếp. Hoàng hậu giận lắm, tối ấy kể với nhà vua. Vua không tin cá biết cười, nhưng rồi cũng hứa sẽ tìm cho ra lẽ.
Hôm sau, vua giao cho vị tể tướng phải tìm ra vì sao con cá cười, hạn trong sáu tháng, không xong thì sẽ bị trị tội nặng. Tể tướng đi hỏi khắp nơi, hỏi các nhà thông thái, hỏi cả thầy phù thủy, thầy làm trò ảo thuật. Năm tháng trôi qua, chẳng ai trả lời được. Ông buồn rầu về nhà, bảo con trai hãy đi xa một chuyến, đợi khi nào cơn giận của nhà vua nguôi đi. Chàng trai vừa thông minh vừa khôi ngô, khoác tay nải lên đường.
Dọc đường, chàng gặp một ông lão nông dân, hai người cùng đi. Trời nắng, đường xa, chàng hỏi: “Bác cháu mình cõng nhau một đoạn có phải dễ chịu hơn không?” Ông lão nghĩ: “Thằng này ngốc thật.” Qua một cánh đồng lúa mì vàng óng, chàng hỏi: “Ruộng lúa này đã bị ăn rồi hay chưa?” Ông lão đáp: “Ta chịu.” Tới một làng, chàng đưa con dao gấp: “Bác cầm dao này đổi lấy hai con ngựa, nhưng nhớ đem dao về trả cháu nhé, quý lắm đấy.” Ông lão đẩy con dao lại, vừa buồn cười vừa bực mình.
Hai người vào thành phố. Phố đông nghịt người, mà chẳng ai chào hỏi, chẳng ai mời vào nghỉ chân. Chàng trai bảo: “Khu mộ gì mà rộng thế!” Ra khỏi thành, đi ngang khu mộ, có một gia đình đang làm lễ tưởng nhớ người thân, họ vẫy hai người lại, mời bánh mời trái. Chàng trai bảo: “Thành phố này đẹp quá!” Tới con suối, ông lão cởi giày, xắn quần lội qua, còn chàng cứ để nguyên giày dép mà lội. Tới nhà ông lão, chàng còn hỏi: “Xà nhà bác có chắc không ạ?” Ông lão bật cười, đi vào nhà một mình.
Ông lão kể với vợ con về anh bạn đường ngốc nghếch. Cô con gái ông vốn rất sáng dạ, nghe xong liền cười: “Cha ơi, người ấy chẳng ngốc đâu. Cõng nhau tức là kể chuyện cho nhau nghe để đỡ mỏi chân. Ruộng bị ăn rồi tức là chủ ruộng còn mắc nợ, lúa gặt về phải đem trả nợ. Hai con ngựa là hai cây gậy chống, chặt bằng con dao ấy. Thành phố chẳng ai mời mọc thì vắng vẻ như khu mộ, còn khu mộ có người tốt bụng mời bánh thì vui như phố. Lội suối mà mang giày là để khỏi đứt chân vì đá sắc. Còn hỏi xà nhà có chắc không, tức là hỏi nhà mình có đủ sức đón khách không đấy.”
Cô gái sai người hầu đem quà ra mời khách: một bát bơ, mười hai chiếc bánh và một vò sữa, kèm lời nhắn: “Trăng đang tròn, một năm có mười hai tháng, và biển đang đầy nước.” Dọc đường, người hầu gặp con trai mình, thằng bé xin ăn, ông bèn cho nó ít bơ, một chiếc bánh và mấy ngụm sữa. Chàng trai nhận quà, nhắn lại: “Thưa cô, trăng mới là trăng non, năm nay chỉ có mười một tháng, còn biển thì chưa đầy.” Người hầu về thuật lại nguyên văn, thế là chuyện ăn vụng lộ ra ngay, ông bị cô chủ quở trách một trận. Cô gái mời chàng trai vào nhà, đón tiếp như khách quý.
Đêm ấy, chàng trai kể hết mọi chuyện: con cá biết cười, lệnh của nhà vua, nỗi lo của cha mình. Cô gái ngẫm nghĩ một lát rồi nói: “Con cá cười vì hoàng hậu cẩn thận quá mức, đến con cá cũng phải hỏi đực hay cái, mà lại không biết trong đám thị nữ của mình có một người đàn ông cải trang. Kẻ ấy đang lén mưu hại nhà vua.” Chàng trai mừng rỡ: “Vẫn còn kịp để cứu cha tôi và cứu cả nhà vua!” Sáng hôm sau, chàng đưa cô gái cùng về kinh thành.
Về tới nơi, tể tướng tâu với vua mọi điều con mình mang về. Vua không tin: “Làm gì có chuyện ấy!” Tể tướng xin vua cho đào một con rãnh rộng trong vườn, rồi gọi hết các thị nữ trong cung ra nhảy qua. Từng người một lấy đà nhảy, ai cũng hụt chân, rơi tõm xuống rãnh. Chỉ có một “thị nữ” nhảy vèo qua dễ dàng. Lính kéo tấm khăn che mặt xuống, đó chính là một gã đàn ông cải trang! Kẻ gian bị giải đi chịu phạt, hoàng hậu hết giận, nhà vua thoát nạn, vị tể tướng trung thành được tha. Chẳng bao lâu sau, chàng trai cưới cô gái nông dân thông minh, và hai người sống với nhau thật hạnh phúc.