Mùa hè ở làng quê, lúa mạch vàng óng, cỏ khô thơm ngát dưới nắng. Bên bờ ao lau sậy, có một cô vịt mẹ đang ngồi ấp trứng đã lâu lắm rồi. Rồi từng quả trứng nứt ra: tách, tách! Những chú vịt con vàng ươm lần lượt ló đầu. Chỉ còn một quả trứng to nhất là vẫn nằm im. Vịt mẹ thở dài nhưng vẫn kiên nhẫn ấp tiếp. Mấy hôm sau, quả trứng to cũng nứt. Bước ra là một chú vịt con lông xám, to xác, vụng về. Ôi, sao con trông lạ thế! Vịt mẹ ngạc nhiên. Nhưng con vẫn là con của mẹ.
Vịt mẹ dẫn đàn con ra ao tập bơi. Chú vịt xám bơi giỏi chẳng kém ai. Nhưng khi về sân, cả đám vịt, gà, ngỗng đều xúm lại chê bai. Nhìn kìa, con vịt gì mà to xác, xấu xí thế kia! Chúng mổ chú, xô chú ngã. Đến cả các anh chị cũng chẳng muốn chơi với chú. Cô bé cho gà ăn thì xua chú đi. Ngày nào chú cũng buồn. Một sáng nọ, chú lặng lẽ bay qua hàng rào và bỏ đi thật xa.
Chú vịt con đến một đầm lầy rộng, nơi có những con vịt trời sống. Vịt trời nhìn chú rồi bảo: Cậu xấu thật, nhưng cũng chẳng sao, miễn là đừng phiền bọn tớ. Một hôm, tiếng súng của người đi săn vang lên, chú sợ hãi rúc sâu vào bụi sậy. Một con chó to lội qua, nhìn chú một cái rồi bỏ đi. Chú tự nhủ: Mình xấu đến nỗi chó cũng chẳng thèm đụng tới. Chú lại đi, đến căn nhà nhỏ của một bà cụ có con mèo và con gà mái. Mèo hỏi: Cậu có biết cong lưng kêu rừ rừ không? Gà hỏi: Cậu có biết đẻ trứng không? Chú chẳng biết làm gì cả, chỉ thèm được bơi trên mặt nước. Chúng cười chú là đồ ngốc.
Mùa thu đến, lá rừng chuyển vàng rồi đỏ. Một chiều, chú thấy một đàn chim lớn bay qua. Chúng trắng muốt, cổ dài thanh thoát, dang đôi cánh rộng bay về phương nam ấm áp. Chú vịt con vươn cổ nhìn theo, lòng xao xuyến lạ lùng. Chú kêu lên một tiếng thật to, chính chú cũng giật mình vì tiếng kêu ấy. Chú không biết những con chim ấy tên gì, nhưng chú thương chúng như chưa từng thương ai.
Rồi mùa đông kéo đến, lạnh buốt. Chú phải bơi vòng vòng để mặt nước khỏi đóng băng. Nhưng vòng nước mỗi ngày một hẹp lại. Một đêm, chú mệt quá, bị kẹt giữa lớp băng. Sáng hôm sau, một bác nông dân đi ngang, lấy guốc gõ vỡ băng và ôm chú về nhà. Trong nhà ấm áp, lũ trẻ muốn chơi với chú, nhưng chú sợ quá, vỗ cánh lung tung. Chú làm đổ cả thùng sữa, hũ bột. Chú hoảng hốt chạy ra ngoài, trốn vào bụi cây phủ tuyết. Suốt mùa đông dài, chú sống lặng lẽ trong đầm, chờ ngày nắng ấm trở lại.
Rồi mặt trời ấm dần, chim sơn ca hót vang, mùa xuân đã về. Chú vịt con dang cánh, và lạ thay, đôi cánh giờ mạnh mẽ, đưa chú bay lên thật cao. Chú đáp xuống một khu vườn có hồ nước trong, hoa táo nở trắng cành. Ba chú chim trắng muốt lướt tới. Chú cúi đầu, nghĩ chúng sẽ đuổi mình đi. Nhưng khi nhìn xuống mặt nước, chú thấy gì kìa? Không còn con vịt xám vụng về nữa. Dưới mặt hồ là một chú thiên nga trắng, cổ dài, đẹp đẽ vô cùng. Đó chính là chú!
Các thiên nga lớn bơi quanh, lấy mỏ vuốt ve chú như đón một người em. Lũ trẻ chạy ra bờ hồ reo lên: Có một con thiên nga mới! Con mới là con đẹp nhất! Chú thiên nga thấy ngượng ngùng, rúc đầu dưới cánh. Chú hạnh phúc, nhưng không hề kiêu ngạo. Chú nhớ lại những ngày bị chê cười, và hiểu rằng một trái tim tốt thì chẳng bao giờ kiêu căng. Chú khẽ nghĩ: Hồi còn là vịt con xấu xí, mình chưa từng dám mơ một niềm vui lớn đến thế.