Về kệ Người lớn

Anh gánh cá Trần Văn Thạc

Khoảng 6 phút · 9 cảnh

Trần Văn Thạc mồ côi, nghèo đến phải đi gánh cá thuê, cho đến khi một thầy địa lý chỉ cho anh chỗ đất tốt để dời mả cha mẹ. Một đêm giá rét, chiếc đòn gánh vô tình gõ vào cửa nhà một cô gái đang chờ người yêu bỏ trốn, và từ một lần nhầm lẫn ấy, cả cuộc đời anh rẽ sang lối khác.

Cốt truyện theo: Truyện dân gian Việt Nam, A. Landes chép (1886)

Ngày xưa có một chàng trai tên là Trần Văn Thạc. Cha mẹ anh mất sớm, để lại anh một mình, nghèo đến cùng cực. Không ruộng, không vốn, anh chỉ còn cách đi gánh cá thuê kiếm miếng ăn. Ngày nào cũng vậy, từ lúc trời chưa sáng, anh đã quẩy đôi thúng cá trên vai, chân đất đi khắp các ngả đường. Có hôm gánh nặng oằn vai mà tiền công chẳng đủ một bữa no. Anh vẫn lầm lũi làm, không than thở với ai.

Một hôm, có ông thầy địa lý trông thấy Thạc. Nhìn tướng mạo anh, ông thầy biết người này lẽ ra không phải chịu cảnh khổ như thế. Ông hỏi: "Cha mẹ cậu còn cả chứ?" Thạc đáp cha mẹ đã mất từ lâu. Ông thầy lại hỏi chôn cất ở đâu, rồi theo anh ra xem tận nơi. Xem xong, ông thầy lắc đầu, bảo chính vì mả cha mẹ đặt nhằm thế đất xấu nên anh mới nghèo khổ đến thế. Ông chỉ cho anh một nơi đất tốt hơn, dặn dời mả về đó. "Trong ba năm, cậu sẽ đổi vận."

Cũng ở vùng ấy có một nhà giàu. Nhà ấy nuôi một cậu con trai từ nhỏ, định sau này gả con gái cho, nhưng chưa hề nói cho hai đứa biết. Hai người lớn lên bên nhau, rồi đem lòng yêu nhau. Sợ chuyện bị lộ, hai người bàn nhau trốn đi. Họ hẹn ba hôm nữa, nửa đêm, chàng trai sẽ đến gõ cửa buồng cô gái, rồi hai người cùng bỏ đi thật xa. Nhưng đến hôm hẹn, chàng trai lại ốm, không sao đến được.

Đêm ấy, cô gái đã gói sẵn một tráp bạc, ngồi chờ người yêu đến đón. Còn Thạc thì thức dậy từ canh năm, gánh cá đi như mọi ngày. Trời rét căm căm, anh run lập cập, hai tay cứng đờ. Đi ngang qua nhà cô gái, chiếc đòn gánh trên vai anh lỡ va mạnh vào cánh cửa. Nghe tiếng gõ, cô gái ngỡ là hiệu đã hẹn, vội ra mở cửa, dúi chiếc tráp bạc vào tay anh. Thạc thì nghĩ cô thuê mình gánh đồ, cứ thế ôm tráp mà đi trước.

Hai người đi một quãng khá xa, trời hửng sáng, cô gái mới nhận ra kẻ đi cùng mình không phải là người yêu. Cô bật khóc, trách Thạc sao biết là nhầm mà không nói. Thạc lúng túng phân trần, rằng anh tưởng cô thuê anh gánh đồ. Khóc chán, cô gái nghĩ lại: giờ mà quay về nhà thì còn mặt mũi nào nhìn cha mẹ. Cô đành quyết định lấy Thạc làm chồng. Cô lấy quần áo đẹp trong tráp cho anh thay, rồi hai người cùng nhau tìm sang một vùng khác.

Đến vùng đất mới, hai người nghe nói có một ông nhà giàu có một ngôi nhà lớn bỏ không. Không ai ở được trong ngôi nhà ấy, vì người ta đồn trong đó có ma. Cô gái bảo Thạc đến xin chủ nhà cho ngủ nhờ một đêm. Sáng hôm sau, chủ nhà hỏi Thạc đêm qua có thấy gì không. Thạc đáp chẳng thấy gì cả. Chủ nhà lấy làm lạ, bèn cho anh ngủ thêm hai đêm nữa.

Đêm ấy, trong căn nhà vắng, Thạc nghe một giọng nói cất lên bên tai, mà nhìn quanh chẳng thấy ai. Giọng ấy bảo: "Ta là thần tài. Trong mấy gian chái bên kia có chôn kho báu. Ta đã canh giữ bấy lâu, nay giao lại cho ngươi. Một bên là bạc, một bên là vàng." Thạc vội cầm đèn sang các gian chái tìm xem. Quả nhiên, đào lên thấy vàng bạc chôn ở đó, đúng như lời thần dặn.

Sáng ra, chủ nhà lại hỏi hai đêm qua anh có thấy gì không. Thạc dò hỏi xem ông còn để lại gì trong nhà không. Chủ nhà bảo chẳng để lại thứ gì. Thạc về kể với vợ. Cô bảo: "Vậy là thần tài để dành kho báu ấy cho mình rồi. Mình ra làng làm quen vài người, nhờ họ đến hỏi mua giúp ngôi nhà, vì chủ nhà có ở đó đâu." Chủ nhà mua ngôi nhà với giá ba mươi nén bạc, nay bằng lòng bán lại với giá ba mươi lăm nén. Cô gái mỉm cười: "Ấy là trời đã định cho hai ta thành vợ chồng."

Về sau, Trần Văn Thạc chăm chỉ đèn sách, đi thi đỗ đạt, rồi làm đến chức quan lớn. Anh gánh cá nghèo năm nào nay áo mũ chỉnh tề, kẻ hầu người hạ. Người ta bảo cái phúc lớn ấy là nhờ tài ông thầy địa lý đã chọn chỗ đất tốt cho mả cha mẹ anh. Còn Thạc thì đem hết đầu đuôi câu chuyện, từ đêm gõ cửa nhầm năm ấy, kể lại cho cha vợ nghe.