Về kệ Người lớn

Anh hùng Makoma

Khoảng 11 phút · 9 cảnh

Sinh ra bên bờ sông Zambezi với chiếc búa sắt và cái túi trên vai, Makoma, nghĩa là “Kẻ Lớn Hơn”, lần lượt khuất phục những người khổng lồ dựng núi, đào sông, trồng rừng và nuốt lửa, rồi đi tìm gã khổng lồ năm đầu Sakatirina. Truyện dân gian vùng sông Zambezi trong tuyển tập Andrew Lang, kể đầy đủ cho người lớn.

Cốt truyện theo: Truyện dân gian vùng sông Zambezi (Andrew Lang, 1906)

Ngày xưa, ở thị trấn Senna bên bờ sông Zambezi, có một đứa trẻ ra đời chẳng giống ai. Nó cao lớn, khỏe mạnh, vai đeo một cái túi to, tay cầm một chiếc búa sắt. Nó nói năng như người lớn, nhưng thường im lặng. Một hôm mẹ hỏi: con ơi, ta gọi con bằng tên gì? Nó đáp: mẹ hãy mời các bậc trưởng lão của Senna ra bờ sông. Các trưởng lão đến, nó dẫn họ tới một vực nước đen ngòm, nơi lũ cá sấu hung dữ sinh sống. Nó hỏi: thưa các bậc lớn, ai dám nhảy xuống vực mà thắng lũ cá sấu? Không ai bước ra. Thế là nó nhảy xuống và biến mất. Mọi người nín thở, nghĩ đứa trẻ bị ma ám, tự vứt bỏ mạng mình. Bỗng đất rung chuyển, mặt vực cuộn xoáy, nhuộm đỏ, rồi đứa trẻ trồi lên bơi vào bờ.

Nhưng đó không còn là một đứa trẻ nữa. Chàng đã thành một người cao lớn đẹp đẽ, khỏe hơn mọi người đàn ông, dân làng hò reo mừng rỡ. Chàng vẫy tay nói: hỡi dân ta, giờ các người đã biết tên ta. Ta là Makoma, nghĩa là Kẻ Lớn Hơn, vì chẳng phải ta đã diệt lũ cá sấu ở cái vực không ai dám xuống đó sao? Rồi chàng bảo mẹ: mẹ hãy yên lòng nghỉ ngơi, con đi tìm cho mình một chốn ở và làm nên một người anh hùng. Chàng vào lều, cầm lấy Nu-endo, chiếc búa sắt của mình, quàng cái túi lên vai, rồi lên đường.

Makoma vượt sông Zambezi, lang thang nhiều tuần trăng về phía tây bắc, đến một vùng đồi núi, gặp một người khổng lồ đang dựng núi. Chàng hỏi ông là ai. Ông đáp: ta là Chi-eswa-mapiri, kẻ làm ra núi, còn ngươi là ai? Ta là Makoma, nghĩa là Lớn Hơn. Lớn hơn ai? Lớn hơn ông! Gã khổng lồ gầm lên lao tới. Makoma vung Nu-endo nện một nhát vào đầu hắn, mạnh đến nỗi gã co lại thành một người tí hon, quỳ xuống xin làm nô lệ. Makoma nhặt gã bỏ vào túi, và mọi sức mạnh của gã nay đều thuộc về chàng. Chàng đi tiếp, gặp Chi-dubula-taka đang bới đất ném sang hai bên để đào lòng sông. Gã ném một tảng đất vào chàng, nhưng chàng lấy túi che tay trái, rồi lao tới quật ngã gã. Gã co lại, cũng vào túi. Rồi đến khu rừng bao báp khổng lồ, nơi Chi-gwisa-miti đang trồng cây làm thức ăn cho đàn voi, con của ông. Gã nhổ cả một cây bao báp quật xuống, Makoma né sang, búa sắt quay vù, một nhát hạ gã. Gã cũng co lại, xin được hầu hạ chàng, vì phục vụ một người vĩ đại thế là vinh dự.

Đi thêm nhiều ngày, chàng đến một vùng đá trơ trọi, chẳng một ngọn cỏ sống, khắp nơi hoang tàn. Giữa vùng chết ấy có một người đang ăn lửa. Hắn cười: ta là Chi-idea-moto, thần lửa, muốn thiêu hủy gì thì thiêu. Makoma đáp: ông sai rồi, ta là Makoma, lớn hơn ông, ông không thiêu nổi ta đâu. Thần lửa cười, thổi một luồng lửa tới. Chàng nhảy kịp ra sau tảng đá, chỗ chàng vừa đứng đã chảy thành thủy tinh như cái nồi nung quá lửa. Chàng ném búa trúng thần lửa, khiến hắn bất lực, rồi bỏ vào túi Woro-nowu cùng những kẻ khác. Giờ đây Makoma thật sự là người anh hùng lớn: chàng có sức dựng núi, có tài dẫn sông qua đất khô, có trí trồng rừng, lại có thể tạo ra lửa khi cần.

Một hôm chàng đến một đồng bằng nhiều nước, đầy thú săn, giữa đó có một bãi cỏ bên con sông lớn, rất hợp để dựng nhà. Chàng ngồi dưới gốc cây, lấy túi xuống, thả hết những người khổng lồ ra mà nói: các bạn ta, ta đã đi xa và mỏi mệt. Chỗ này chẳng phải hợp cho một anh hùng dựng nhà sao? Mai ta cùng đi lấy gỗ làm hàng rào. Hôm sau, cả bọn đi chặt cây, để Chi-eswa-mapiri ở nhà nướng thịt nai. Chiều về, họ thấy gã bị trói vào gốc cây bằng một sợi tóc khổng lồ. Gã kể: giữa trưa có một người từ dưới sông lên, to lớn vô cùng, bộ ria xám dài không thấy đâu là cuối. Hắn hỏi chủ ngươi là ai, ta bảo Makoma, anh hùng lớn nhất. Hắn liền nhổ một sợi ria trói ta vào đây. Makoma giận lắm, nhưng chẳng nói gì, chỉ lấy móng tay cắt đứt sợi ria to như dây thừng, giải thoát cho gã. Ba ngày sau đó chuyện cứ lặp lại, mỗi ngày một người.

Ngày thứ tư, Makoma ở lại trại. Chàng quét dọn, đặt thịt nai lên lửa. Đúng giữa trưa, mặt trời đứng bóng, từ dưới sông vang lên tiếng ầm ầm, đầu và vai một gã khổng lồ nhô lên. Dọc lòng sông xuôi xuống và ngược lên, bộ ria xám của hắn trải dài đến tận chân trời xanh. Hắn gầm hỏi chàng là ai. Ta là Makoma, trước khi ta giết ngươi, hãy nói tên ngươi. Hắn đáp: ta là Chin-debou Mau-giri. Nhà ta ở dưới sông, ria ta là làn sương sốt xám lơ lửng trên mặt nước, ai đến gần ta đều bị trói cho đến chết. Makoma lao tới nện búa, nhưng gã nhầy nhụa trơn tuột, búa trượt khỏi ngực xanh của hắn. Chàng loạng choạng, bị một sợi ria quấn lấy quật ngã. Nhớ đến sức thần lửa đã nhập vào mình, chàng thở ra hơi lửa đốt đứt sợi ria. Gã cúi xuống chộp, chàng trùm cái túi Woro-nowu lên cái đầu trơn của gã, siết chặt búa nện lần nữa. Lần này búa trúng vào túi khô, Chin-debou Mau-giri ngã xuống chết.

Hoàng hôn, bốn người khổng lồ mang cột về, mừng rỡ thấy Makoma đã thắng thần sương sốt. Họ ăn thịt nai nướng đến khuya. Nhưng sáng ra, Makoma đã ngồi hơ tay bên bếp lửa, mặt nặng trĩu. Một lúc sau chàng nói: các bạn ơi, trong bóng đêm, linh hồn trắng của tổ tiên đã đến bảo ta: hãy đi đi, Makoma, ngươi sẽ không được yên cho đến khi tìm và giao chiến với Sakatirina năm đầu, kẻ rất lớn và rất mạnh. Hãy từ biệt bạn bè, vì ngươi phải đi một mình. Bốn người khổng lồ buồn bã than khóc. Makoma an ủi họ, trả lại cho mỗi người những tài năng chàng đã lấy, rồi chào từ biệt mà đi.

Makoma đi xa về phía tây, qua núi hiểm, qua đầm lầy, lội sông sâu, băng sa mạc khô nhiều ngày liền, nơi người thường đã bỏ mạng. Cuối cùng chàng đến một túp lều gần mấy ngọn núi cao, trong có hai người đàn bà xinh đẹp. Chàng chào, hỏi đây có phải xứ của Sakatirina năm đầu. Họ đáp: chào bậc vĩ nhân, chúng tôi là vợ Sakatirina, ngài không phải tìm nữa, người ngài tìm đứng ngay kia. Họ chỉ vào cái mà Makoma tưởng là hai ngọn núi: đó là hai chân ông ấy, còn thân thì khuất trong mây. Chàng kinh ngạc, nhưng không nao núng, tiến tới nện búa vào một cẳng chân. Chẳng có gì xảy ra. Nện mãi, mới nghe một giọng xa xăm, mệt mỏi: ai gãi chân ta đấy? Chàng hét lên: ta đây, Makoma, Kẻ Lớn Hơn! Không có tiếng đáp. Chàng gom hết củi khô, chất đống quanh chân gã khổng lồ, châm lửa.

Lần này gã khổng lồ lên tiếng, giọng khủng khiếp như sấm rền trong mây: ai đốt lửa âm ỉ quanh chân ta? Ta, Makoma! Ta từ xa đến gặp ngươi, Sakatirina, vì linh hồn tổ tiên bảo ta phải tìm và giao chiến với ngươi, kẻo ta béo ra và chán chính mình. Im lặng một lúc, rồi gã nói khẽ: tốt lắm, Makoma, vì ta cũng đã mỏi mệt. Không ai lớn bằng ta, nên ta cô độc. Hãy giữ mình! Gã cúi xuống, chộp lấy chàng quật xuống đất. Nhưng thay vì chết, Makoma lại tìm thấy sự sống, bật dậy còn mạnh hơn, cao hơn trước, xông vào ôm ngang lưng gã mà vật. Hết giờ này sang giờ khác, núi non lăn dưới chân họ như sỏi trong lũ. Khi Makoma nện búa, khi Sakatirina nhổ núi ném vào chàng, chẳng ai giết được ai. Sang ngày thứ hai, họ ôm ghì không gỡ ra được, sức cạn dần, mặt trời vừa lặn thì cả hai cùng ngã xuống, bất tỉnh. Sáng ra tỉnh dậy, Mulimo, Thần Linh Vĩ Đại, đã đứng bên họ mà phán: hỡi Makoma và Sakatirina, các ngươi là những anh hùng lớn đến mức không người nào địch nổi. Vậy hãy rời thế gian, về ở với ta trên mây. Người vừa dứt lời, hai anh hùng biến mất khỏi mắt người trần, và không bao giờ được thấy nữa.