Về kệ Người lớn

Ba Giai, Tú Xuất

Khoảng 7 phút · 8 cảnh

Hà Nội ngày xưa có hai tay lừa nổi tiếng nhất đất kinh kỳ: Ba Giai và Tú Xuất. Họ gặp nhau bằng một màn thử tài trên gác, rồi bắt tay nhau dạy cho lão nhà giàu keo kiệt quỵt tiền người nghèo một bài học nhớ đời.

Cốt truyện theo: Truyện cười dân gian Việt Nam

Ngày xưa, đất Hà Nội có hai người nổi tiếng về tài lừa. Một là Ba Giai, nho sinh thi mãi không đỗ, quay ra làm thơ châm chọc quan tham, nhà giàu, câu nào cũng sắc như dao. Hai là Tú Xuất, đỗ được cái tú tài rồi thôi, mồm mép tháo vát, lừa ai cũng khiến người ta mất của mà vẫn còn cảm ơn. Cái lừa của hai người không lừa người nghèo. Họ chỉ chọn những kẻ hách dịch, tham lam, keo kiệt mà trêu. Người trong phố có câu: Quan sợ Ba Giai, giàu sợ Tú Xuất. Hai người nghe tiếng nhau đã lâu, nhưng chưa từng gặp mặt.

Tú Xuất nghĩ bụng: Thiên hạ cứ khen Ba Giai, để xem hắn giỏi đến đâu. Một hôm, Tú Xuất tìm đến nhà Ba Giai. Ba Giai đang ngồi trên gác, ngó đầu qua cửa sổ. Tú Xuất đứng dưới đường, chắp tay chào rồi thách: Nghe danh bác lừa giỏi nhất kinh kỳ. Giờ bác ở trên, tôi ở dưới. Bác mà lừa được tôi lên gác thì tôi xin chịu là học trò. Ba Giai phe phẩy quạt, nghĩ một lúc rồi lắc đầu: Lừa bác lên thì tôi chịu, khó quá. Nhưng giá bác ở trên này, còn tôi ở dưới, thì tôi lừa bác xuống được ngay.

Tú Xuất cười thầm: Hắn tự nhận thua rồi. Muốn thử hắn tiếp, Tú Xuất bảo: Thế thì tôi lên, xem bác lừa tôi xuống bằng cách nào. Nói rồi hăm hở bước vào nhà, leo cầu thang lên gác. Lên tới nơi, Tú Xuất ngồi phịch xuống chiếu, hất hàm: Đấy, tôi đã ở trên, bác lừa đi. Ba Giai lúc ấy mới gập quạt lại, cười vang: Thì tôi vừa lừa được bác lên gác đấy thôi. Tú Xuất ngẩn người một lúc, rồi cũng ôm bụng cười lăn. Hai người bái nhau làm bạn, ngồi uống chè ngâm thơ tới tận khuya.

Ở phố Hàng Bạc có một lão phú hộ giàu nứt đố đổ vách mà keo kiệt có tiếng. Lão thuê người làm thì ăn bớt, mua chịu thì quỵt, đến cái tăm cũng để dành dùng hai lần. Một anh thợ mộc nghèo làm cho lão trọn ba tháng, đóng lại cả dãy cửa hàng, đến lúc đòi công thì lão đổ cho gỗ xấu, cửa lệch, đuổi ra không trả một đồng. Anh thợ ngồi khóc ở quán nước đầu phố, nhà còn vợ ốm con thơ. Ba Giai và Tú Xuất ngồi uống chè ở đó, nghe hết đầu đuôi. Tú Xuất gõ tẩu thuốc xuống bàn: Lão này đáng cho một bài học. Ba Giai gật đầu: Mà phải học cho thật đắt.

Hai người bàn với nhau suốt buổi tối. Lão phú hộ có một tật: sợ quan như sợ cọp, vì lão buôn bán nhiều điều mờ ám, chỉ lo bị khám nhà. Ba Giai đi mượn được một bộ áo mũ cũ của một ông thông phán quen, lại thuê mấy anh phu cáng đầu phố. Tú Xuất thì vốn mặt mũi phương phi, chỉ cần mặc vào là ra dáng một ông quan về kinh. Họ dặn anh thợ mộc sáng mai cứ đứng đợi ở đầu ngõ, khi nào được gọi thì vào. Anh thợ vẫn còn ngờ ngợ, nhưng thấy hai người cười tự tin quá, đành nghe theo.

Sáng hôm sau, một chiếc cáng dừng trước cửa hiệu lão phú hộ. Ba Giai đi trước, áo nâu khăn xếp, quát to: Quan lớn về khám xét hàng phố! Tú Xuất trong bộ áo mũ bước ra, vuốt râu, mặt lạnh như tiền. Lão phú hộ sợ run, cúi rạp xuống mời vào. Quan ngồi chễm chệ, hỏi: Nghe nói nhà ngươi thuê người làm mà không trả công, lại buôn hàng lậu? Lão rối rít chối. Quan gật gù: Thế thì phải khám. Ba Giai liền đi một vòng, gõ vào từng chiếc rương, chỗ nào lão giấu của là lão giật thót người. Lão phú hộ vội mang ra một mâm cỗ thịnh soạn, xin quan lớn xơi tạm, bớt giận.

Ăn uống no say, quan mới phán: Ta nghe dân kêu ngươi quỵt tiền một người thợ mộc. Ngươi mà trả đủ, lại bù thêm cho người ta tiền thuốc thang, thì ta bỏ qua chuyện khám nhà. Bằng không thì niêm phong cả cửa hiệu. Lão phú hộ nghe nói niêm phong thì mặt cắt không còn hột máu. Ba Giai ra đầu ngõ gọi anh thợ vào. Lão vội vàng đếm tiền, trả đủ ba tháng công, lại phải gửi thêm một món tiền khá lớn gọi là bồi thường. Anh thợ cầm tiền mà tay run run, cúi chào quan lớn, nhìn sang Ba Giai thì thấy Ba Giai che quạt cười tủm tỉm.

Mấy hôm sau, lão phú hộ mới biết ông quan hôm nọ chính là Tú Xuất, còn tên lính hầu là Ba Giai. Lão tức điên, định lên phủ kiện. Nhưng kiện thì phải khai ra chuyện quỵt tiền thợ, chuyện của giấu trong rương, nên đành ngậm bồ hòn làm ngọt. Cả phố Hàng Bạc được một trận cười. Còn hai tay lừa thì ngồi quán nước bên hồ với anh thợ mộc, uống chén chè mừng. Tú Xuất nói: Tôi thua bác ở cái gác, nhưng lần này hai ta hòa. Ba Giai cười: Lừa người nghèo thì là kẻ gian, lừa kẻ gian để trả cho người nghèo, thì thiên hạ gọi là khéo. Người Hà Nội kể chuyện hai ông mãi tới bây giờ.