Ở các xứ nóng, mặt trời thiêu đốt dữ dội, người ta ai cũng rám nắng như gỗ mun. Có một nhà học giả từ xứ lạnh tới đó, tưởng mình có thể dạo chơi như ở quê nhà. Nhưng chẳng mấy chốc ông phải ở lì trong phòng, đóng kín cửa chớp suốt ngày. Đến cả cái bóng của ông cũng co rúm lại, nhỏ hơn ngày thường. Chỉ khi chiều xuống, ông thắp đèn, cái bóng mới vươn dài lên tường, lên tận trần nhà, như duỗi mình cho khoẻ. Ra ban công ngồi hóng mát, ông thấy cái bóng cũng vươn ra cùng.
Phố nào cũng nhộn nhịp về đêm, trừ ngôi nhà ngay trước mặt. Chẳng ai thấy người ở đó, chỉ có những chậu hoa trên ban công vẫn tươi tốt, vậy hẳn phải có người tưới. Một đêm, nhà học giả tỉnh dậy, thấy ánh sáng kỳ lạ bên ban công đối diện. Hoa ở đó rực lên như ngọn lửa, và giữa những bông hoa có một thiếu nữ thon thả, đẹp đến loá mắt. Ông dụi mắt nhìn lại thì nàng đã biến mất. Từ trong nhà vẳng ra tiếng nhạc dịu dàng như mời gọi.
Một tối, ông ngồi trên ban công, đèn sau lưng, cái bóng của ông in lên bức tường bên kia, đúng giữa những chậu hoa. Ông nói đùa: “Cái bóng của ta là sinh vật duy nhất ở bên ấy. Bóng ơi, mày khôn ngoan thì cứ vào trong nhà, xem có những gì, rồi về kể cho ta.” Ông gật đầu với cái bóng, cái bóng cũng gật đầu lại. Rồi ông đứng dậy vào nhà. Sáng hôm sau, ra phố uống cà phê, ông giật mình: ông không còn cái bóng nữa. Nó đã đi mất từ đêm qua, không quay về.
Ông bực lắm, không phải vì mất bóng, mà vì ở xứ lạnh có câu chuyện về một người mất bóng mà ai cũng biết, nay người ta sẽ bảo ông bắt chước. Ông quyết không nói với ai. Nhưng ở xứ nóng thì cái gì cũng mọc nhanh. Chỉ sau một tuần, ông vui mừng thấy từ chân mình đã nhú ra một cái bóng mới, tí xíu. Ba tuần sau, ông đã có một cái bóng khá, và trên đường về xứ lạnh, cái bóng cứ dài mãi ra. Ông về nhà, viết sách về cái chân, cái thiện, cái mỹ. Năm tháng trôi qua, rất nhiều năm.
Một tối, có tiếng gõ cửa khe khẽ. Ông mở ra, thấy một người đàn ông gầy đến lạ lùng, ăn mặc sang trọng, tay đeo nhẫn kim cương, cổ đeo dây đồng hồ bằng vàng. Người ấy nói: “Ông không nhận ra tôi sao? Tôi là cái bóng ngày xưa của ông đây.” Cái bóng kể nó đã giàu có, muốn trả tiền để chuộc tự do cho mình. Nhà học giả vui vẻ bảo: “Chẳng cần chuộc gì cả. Anh cứ tự do. Ta mừng vì gặp lại anh.” Rồi ông nài nỉ cái bóng kể cho ông nghe nó đã thấy gì ở ngôi nhà bên kia phố năm ấy.
Cái bóng ngồi xuống, đặt đôi chân đi ủng bóng loáng lên tấm da thú nơi chân ghế, rồi kể. Ngôi nhà bên kia phố là nơi ở của nàng Thơ. Nó chỉ ở phòng ngoài, nhưng đứng trong ánh sáng ấy, nó đã thấy hết, biết hết, như người ta biết bản chất của mình. Rồi nó học cách làm người, đi lại trong bóng tối, nhòm vào những chỗ mà không ai dám nhìn: cửa sổ nhà người, gầm bàn, trong bếp. Nó biết những bí mật xấu xa của bao kẻ, và chúng sợ nó, đút lót cho nó. Nó viết vài lời doạ, cả thành phố run rẩy. Thế là nó giàu lên. Kể xong, nó đứng dậy đi, và còn dặn chủ cũ từ nay phải gọi nó là ngài.
Năm tháng lại trôi. Nhà học giả viết về cái chân, cái thiện, cái mỹ, nhưng chẳng ai thèm nghe, cũng như người ta chẳng ai thèm nghe hoa hồng nói chuyện với bò. Ông buồn rầu, gầy rộc, người ta bảo ông trông như cái bóng. Một hôm, cái bóng tới thăm, nói: “Ông cần đi chữa bệnh ở suối nước nóng. Tôi bao cả chuyến đi, chỉ xin một điều: ông làm cái bóng của tôi.” Ông thấy vô lý quá, nhưng thân đã ốm yếu, ông đành nhận lời. Thế là cái bóng làm chủ, còn chủ cũ làm bóng, khi đi xe, khi đi bộ, khi đi trước khi đi sau, tuỳ theo mặt trời.
Ở suối nước nóng có một nàng công chúa xinh đẹp. Nàng mắc một chứng bệnh lạ: nàng nhìn mọi thứ quá rõ. Vừa gặp quý ông gầy guộc, nàng đã nhận ra ngay: “Ông tới đây để chữa bệnh mọc bóng, vì ông không có bóng.” Cái bóng thản nhiên đáp: “Thưa công chúa, tôi đã khỏi rồi. Tôi có một cái bóng rất đặc biệt, kia kìa. Tôi cho nó ăn mặc tử tế, lại còn cho nó có một cái bóng riêng nữa.” Công chúa thấy thật lạ lùng. Hai người khiêu vũ với nhau, ông nhảy nhẹ như không. Nàng hỏi gì ông cũng trả lời khéo léo, và với những câu khó, ông bảo cái bóng của mình trả lời giúp.
Nhà học giả, đứng trong vai cái bóng, trả lời công chúa những câu hỏi khó nhất về đất trời và lòng người. Nàng nghĩ thầm: một người mà đến cái bóng cũng thông thái như vậy thì quả là phi thường. Lấy được người ấy làm chồng thì thật hợp cho đất nước và thần dân. Thế là nàng và cái bóng đính hôn, rồi cùng về vương quốc của nàng. Cái bóng kéo chủ cũ ra một chỗ, nói nhỏ: “Từ nay, ông sẽ sống trong cung điện, được ăn ở như ta, được tiền tiêu hằng năm. Chỉ có một điều: ông phải để mọi người gọi ông là cái bóng, và không bao giờ được nói mình từng là người.”
Nhà học giả nói: “Không! Như thế là lừa cả công chúa, lừa cả đất nước. Ta sẽ nói hết sự thật: ta là người, còn anh chỉ là cái bóng ăn mặc như người.” Cái bóng cười: “Chẳng ai tin ông đâu.” Rồi nó gọi lính, sai bắt ông giam lại. Nó tìm tới công chúa, giả vờ run rẩy: “Cái bóng của ta hoá điên rồi. Nó tưởng mình là người, còn ta là bóng của nó.” Công chúa nói: “Thật đáng thương. Chi bằng giúp nó thoát khỏi cái kiếp này cho êm thấm.” Cái bóng thở dài, ra vẻ đau lòng: “Thật khổ cho nó, nó vốn trung thành.”
Tối hôm ấy, cả kinh thành rực rỡ đèn hoa, súng bắn chào mừng, lính tráng bồng súng chào. Đó là đám cưới của công chúa. Công chúa và cái bóng bước ra ban công cho dân chúng ngắm, và tiếng hoan hô vang trời. Nhà học giả không nghe thấy gì của buổi lễ ấy, vì người ta đã lấy đi mạng sống của ông. Người tốt bụng chỉ muốn viết về cái chân, cái thiện, cái mỹ đã chết trong im lặng. Còn cái bóng, kẻ biết nhìn vào những góc tối của người đời, thì ngồi trên ngai bên cạnh nàng công chúa.