Về kệ Người lớn

Công chúa Hase

Khoảng 10 phút · 10 cảnh

Hase, cô con gái mà Quan Âm chùa Hase ban cho một vị đại thần ở Nara, mồ côi mẹ từ năm tuổi và lớn lên dưới bàn tay mẹ kế độc ác. Chén rượu độc, lời vu oan rồi lệnh đem nàng lên núi sâu giết đi đều không làm nàng mất lòng hiền, cho tới ngày người cha đi săn nghe thấy tiếng đọc kinh trong thung lũng vắng.

Cốt truyện theo: Truyện cổ Nhật Bản, Yei Theodora Ozaki kể lại (1908)

Ngày xưa, ở cố đô Nara có một vị đại thần hiền minh tên là Toyonari Fujiwara. Vợ ông, phu nhân Murasaki, vừa đẹp vừa đức hạnh. Hai người sống hoà thuận, chỉ buồn một nỗi là mãi không có con để vui tuổi già, nối dòng họ và giữ việc thờ cúng tổ tiên. Bàn bạc mãi, hai vợ chồng quyết hành hương tới chùa Quan Âm ở Hase, vì tin rằng Quan Âm đáp lời người cầu bằng đúng thứ họ cần nhất. Họ ở lại chùa rất lâu, ngày ngày dâng hương khấn nguyện. Và lời cầu được đáp. Phu nhân sinh một bé gái, hai người đặt tên là Hase, vì nàng là món quà của Quan Âm nơi ấy.

Năm Hase lên năm, mẹ nàng lâm bệnh nặng, thầy thuốc nào cũng bó tay. Trước lúc mất, bà gọi con lại, xoa đầu mà dặn: Hase à, mẹ không sống được nữa. Mẹ có mất, con vẫn phải lớn lên làm đứa con ngoan. Rồi có thể cha con sẽ lấy vợ khác. Khi ấy đừng buồn vì mẹ, hãy coi người ấy như mẹ ruột, vâng lời người và cha con. Kính người trên, thương người dưới, con nhớ chưa? Cô bé cung kính lắng nghe, hứa làm đúng mọi lời. Ít lâu sau, ông Toyonari cưới phu nhân Terute. Bà này khác hẳn người vợ trước, lòng dạ độc ác, chẳng thương đứa con riêng, cứ lẩm bẩm: Nó đâu phải con ta. Nhưng Hase nhẫn nhịn, hầu hạ mẹ kế chu đáo, chẳng để bà có cớ gì mà trách.

Hase chăm chỉ lắm, thích nhất là âm nhạc và thơ ca. Cha nàng mời những thầy giỏi nhất dạy nàng đàn koto, viết thư và làm thơ. Năm mười hai tuổi, nàng đàn hay tới mức được vời vào cung. Đó là hội hoa anh đào. Thiên hoàng ngồi sau tấm rèm tre có tua tím, truyền cho Hase gảy đàn koto, còn mẹ kế thổi sáo hoà theo. Hase đàn tuyệt hay. Còn phu nhân Terute vốn lười, chẳng chịu tập, thổi lạc nhịp, phải nhờ một cung nữ thổi thay. Đó là một nỗi nhục lớn. Bà ghen tức điên người, nhất là khi Thiên hoàng ban cho cô bé bao nhiêu quà quý.

Rồi phu nhân Terute sinh được một con trai. Bà nghĩ thầm: Giá không có con Hase, con ta sẽ được cha nó thương trọn. Ý nghĩ độc ác ấy lớn dần thành ý muốn giết con riêng. Bà lén mua thuốc độc pha vào một bình rượu ngọt, còn một bình giống hệt thì đựng rượu lành. Đúng ngày hội bé trai mùng năm tháng năm, Hase đang chơi với em, kể chuyện về từng hình nộm võ sĩ. Bà bưng hai bình rượu và bánh vào, mỉm cười: Hai con ngoan quá, mẹ thưởng rượu ngọt đây. Bà đã đánh dấu bình độc, nhưng hồi hộp quá, rót vội, lại rót nhầm chén độc cho chính con mình. Hase cầm chén kia, đưa chén còn lại cho em. Bà chăm chăm nhìn Hase, mà mặt cô gái chẳng có gì khác lạ.

Bỗng thằng bé thét lên, lăn ra sàn quằn quại. Người mẹ lao tới, không quên hất đổ hai bình rượu, rồi bế con lên. Người hầu chạy đi gọi thầy thuốc, nhưng chẳng gì cứu được. Chưa tới một canh giờ, đứa bé đã chết trong tay mẹ. Thầy thuốc thời ấy chẳng biết nhiều, ai cũng tưởng rượu không hợp với đứa trẻ. Thế là người đàn bà ác độc bị trừng phạt, mất chính đứa con mình khi định hại con người khác. Vậy mà bà không tự trách, lại càng căm Hase hơn, ngày đêm rình cơ hội làm hại nàng.

Năm Hase mười ba tuổi, tiếng thơ của nàng đã lan khắp kinh đô. Mùa mưa năm ấy, sông Tatsuta chảy qua vườn cung dâng ngập bờ, tiếng nước gầm ngày đêm làm Thiên hoàng mất ngủ tới sinh bệnh. Các chùa tụng kinh cầu khấn mà nước vẫn gầm. Trong triều có người nhắc chuyện xưa, nữ thi sĩ Ono no Komachi từng làm thơ cầu mưa xuống được đất hạn. Thiên hoàng bèn truyền cho Hase làm thơ cầu trời. Cô gái vừa sợ vừa lo, vì gánh trên đôi vai nhỏ là mạng sống của nhà vua. Đến ngày, nàng ra bờ sông đang gầm thét, hai tay nâng tờ giấy rắc kim nhũ lên trời, cất tiếng đọc bài thơ. Lạ thay, nước bỗng thôi gầm, dòng sông lặng lại. Thiên hoàng sớm khỏi bệnh, phong cho nàng tước Trung tướng, từ đó ai cũng gọi nàng là công chúa Trung tướng.

Chỉ một người không vui, đó là mẹ kế. Lòng ghen ghét cháy như lửa, bà đem bao lời dối trá tới tai chồng, nhưng ông chẳng tin. Nhân lúc chồng đi vắng, bà bịa ra một chuyện xấu xa về Hase, rồi sai lão bộc Katoda đưa nàng lên núi Hibari, nơi hoang vu nhất xứ, mà giết đi, bảo rằng chỉ có cách ấy mới giữ được danh dự gia đình. Katoda phải tuân lệnh chủ. Lão khiêng Hase trong kiệu tới chỗ vắng vẻ nhất. Hase biết có cãi cũng vô ích, nên lặng lẽ đi theo. Nhưng lão bộc biết rõ nàng vô tội, và quyết cứu nàng.

Không giết nàng thì Katoda chẳng thể về gặp bà chủ, nên lão ở lại nơi hoang dã. Nhờ mấy người nông dân, lão dựng một túp lều nhỏ, rồi lén cho gọi vợ tới. Hai ông bà già hết lòng chăm sóc nàng công chúa bất hạnh. Còn Hase vẫn tin cha, biết rằng cha về không thấy mình, thế nào cũng đi tìm. Mấy tuần sau, ông Toyonari về nhà. Vợ ông bảo Hase phạm lỗi, sợ bị phạt nên bỏ trốn. Người trong nhà ai cũng nói như vậy. Ông lo tới phát ốm, sợ tiếng xấu nên giữ kín, lặng lẽ tìm khắp nơi mà không thấy con.

Một hôm, để khuây nỗi buồn, ông Toyonari cho người sửa soạn đi săn mấy ngày trên núi. Ông phi ngựa thật nhanh tới vùng núi Hibari, bỏ xa đoàn tuỳ tùng, rồi lạc vào một thung lũng hẹp rất đẹp. Bỗng ông nghe một giọng đọc trong trẻo vọng ra từ túp nhà nhỏ trên đồi. Tò mò, ông xuống ngựa, đi bộ lên. Càng tới gần ông càng ngạc nhiên, vì người đọc là một thiếu nữ xinh đẹp đang thành kính tụng kinh Phật. Ông bước vào khu vườn nhỏ, ngước nhìn, và nhận ra đứa con gái đã mất của mình. Ông kêu lên: Hase! Là con, Hase của cha! Nàng sững sờ, không nói, không cử động được, rồi chạy tới nắm lấy tay áo cha, vùi mặt vào mà khóc nức nở: Cha ơi, đúng là cha rồi!

Lão bộc Katoda bước ra, rạp mình trước chủ, kể lại hết mọi oan khuất. Ông Toyonari vừa kinh ngạc vừa căm giận, bỏ cuộc săn, đưa con gái về ngay. Một người phi ngựa về trước báo tin mừng. Mẹ kế nghe chuyện, biết tội ác đã lộ, sợ không dám gặp chồng, bỏ trốn về nhà cha mẹ đẻ trong nhục nhã, từ đó không ai nghe tin gì nữa. Katoda được thăng chức cao nhất trong nhà, sống vui tới cuối đời, còn Hase không bao giờ quên ơn cứu mạng. Về sau, ông Toyonari nhận một người con trai nhà quý tộc làm con nuôi để nối dõi và gả cho Hase. Nàng sống tới già, ai cũng khen là người khôn ngoan, mộ đạo và đẹp nhất từng làm chủ ngôi nhà cổ ấy. Đến nay, ở một ngôi chùa tại Kyoto, người ta vẫn giữ một bức tranh thêu hình Đức Phật bằng sợi tơ rút từ thân sen, tương truyền do chính tay công chúa Hase thêu nên.