Đời vua Trần Minh Tông, ở huyện Vĩnh Lại, đất Hồng Châu, có một viên thái thú họ Trịnh. Vợ ông là Dương thị, nhan sắc hơn người, tính tình đoan chính, vợ chồng rất mực thương nhau. Bên sông có một ngôi đền thờ thần Thuồng Luồng, nghe nói vị thần ấy hay làm sóng gió, dân ai đi qua cũng phải thắp hương. Một năm, đúng đêm rằm Trung thu, thuyền của quan Trịnh ghé đậu bên đền. Trăng sáng vằng vặc, Dương thị ra mũi thuyền ngắm trăng, không biết rằng dưới đáy nước có một đôi mắt đang nhìn mình.
Nửa đêm, bỗng gió nổi lên, sóng đánh chao đảo cả thuyền. Trong bóng tối, mấy kẻ lạ mặt từ dưới nước trồi lên, áo quần ướt sũng, tóc dính rong rêu. Chúng xông vào khoang thuyền, nắm lấy Dương thị mà lôi xuống sông. Quan Trịnh choàng dậy, rút gươm chạy ra, thì chỉ còn thấy mặt nước xoáy tròn, bọt trắng tung lên rồi lặng hẳn. Ông gào tên vợ khản cả giọng, sai người chèo thuyền tìm khắp khúc sông tới sáng, mà không thấy tăm hơi đâu nữa.
Mất vợ, quan Trịnh buồn khổ khôn nguôi. Ông chẳng thiết gì tới công danh nữa, bèn dâng biểu xin từ quan, dọn về ở một căn nhà nhỏ bên sông, dưới chân núi Đốn. Ngày ngày ông ngồi bên bờ nhìn dòng nước chảy, lòng chỉ mong một ngày tìm lại được người vợ hiền. Trong vùng có một ông lão bán bói, râu tóc bạc trắng, thường dạo qua bến sông. Ông lão nói chuyện rất thâm thuý, đoán việc gì trúng việc ấy. Hai người dần thành bạn, thường ngồi uống trà với nhau tới khuya.
Một hôm, ông lão nhìn quan Trịnh hồi lâu rồi nói: Ta biết nỗi khổ của ông. Thật ra ta không phải người trần. Ta là Bạch Long hầu, một tước hầu dưới thuỷ cung. Vợ ông bị thần Thuồng Luồng bắt về làm vợ, hiện ở trong đền của hắn dưới đáy sông. Ông muốn cứu vợ không? Quan Trịnh mừng rỡ, sụp lạy xin giúp. Ông lão khoát tay, mặt sông rẽ ra như cánh cửa, dẫn ông xuống cõi nước. Dưới ấy cung điện nguy nga, cột san hô, mái ngọc trai, đèn sáng như ban ngày.
Trong phủ của mình, Bạch Long hầu bảo: Thuồng Luồng là quan thần dưới quyền Long Vương, ta không thể đem quân đánh hắn được. Ông phải có chứng cứ, rồi dâng đơn kiện lên Long Vương, thì mới đòi lại được vợ. Ông có vật gì làm tin không? Quan Trịnh rút trong áo ra một cây trâm vàng, vốn là của Dương thị cài tóc ngày cưới. Bạch Long hầu gọi một thị nữ lanh lợi, trao trâm, dặn dò kỹ càng. Thị nữ cúi đầu vâng lệnh, rồi hoá thành một con cá nhỏ, lặng lẽ bơi đi.
Thị nữ tới đền Thuồng Luồng, giả làm người đi lạc, rồi vờ vô ý làm gãy một cành cây quý trong vườn. Lính canh bắt lại. Thị nữ xin được gặp phu nhân để chuộc lỗi, rồi dâng cây trâm vàng làm vật đền. Hỏi chuyện trong đền, thị nữ biết thần Thuồng Luồng đã lấy một người đàn bà họ Dương làm vợ, năm ngoái đã sinh một đứa con. Dương thị cầm cây trâm, nhận ra ngay vật cũ của mình, nước mắt trào ra. Đêm ấy, nàng viết một bức thư ngắn, nhờ thị nữ mang về, xin chồng mau mau cứu nàng.
Có thư trong tay, quan Trịnh cùng Bạch Long hầu tới cung Long Vương. Điện rồng sừng sững giữa lòng biển, quan thuỷ phủ đứng hầu hai bên, rùa, cá, giao long nghiêm chỉnh như một triều đình. Quan Trịnh quỳ trước thềm, dâng đơn kiện, kể rõ việc thần Thuồng Luồng nhân đêm trăng cướp vợ người trần. Long Vương đọc đơn, sắc mặt nghiêm lại, truyền lệnh gọi Thuồng Luồng tới đối chất ngay giữa điện.
Thần Thuồng Luồng tới, áo xanh lấp lánh vảy, dáng điệu kiêu căng. Hắn quỳ mà cãi: Tâu bệ hạ, thần sống ở chốn đền nhỏ, giữ yên khúc sông, xưa nay chưa từng làm điều trái phép. Người trần kia vu cáo, xin bệ hạ minh xét. Hắn nói chắc như đinh đóng cột, đến nỗi mấy vị quan hai bên bắt đầu ngờ vực. Long Vương bèn hỏi: Người họ Dương trong đền ngươi là ai. Thuồng Luồng chối rằng không có ai cả. Long Vương truyền lệnh: Gọi người ấy tới đây.
Dương thị được đưa tới. Vừa thấy chồng, nàng oà khóc, rồi quỳ trước Long Vương kể lại đêm Trung thu bị lôi xuống nước, bị ép làm vợ ra sao. Lời chối của Thuồng Luồng tan như bọt nước. Long Vương nổi giận, đập án, toan ra lệnh chém đầu hắn. Một vị quan già bước ra tâu: Bệ hạ, xét xử lúc đang giận dễ thành quá tay, xin bệ hạ nguôi lòng. Long Vương ngẫm lại, bèn xử Thuồng Luồng phải giam vào ngục, đứa con nhỏ để lại cho hắn nuôi, còn Dương thị được trả về cho chồng.
Bạch Long hầu mở tiệc mừng cho hai vợ chồng, rồi đưa họ trở lên mặt nước. Ánh nắng trên sông như chào đón người về. Một năm sau, quan Trịnh có dịp đi qua chỗ đền Thuồng Luồng cũ, thì thấy đền đã đổ nát, cỏ mọc um tùm. Dân quanh đó kể rằng, đúng cái ngày ông lên kiện ở Long cung, người ta thấy một con rắn lớn từ trong đền bò ra, trườn xuống sông mà đi mất. Người đời truyền nhau chuyện này, để biết rằng dù ở cõi nào, kẻ cậy quyền làm càn rồi cũng có lúc phải đứng trước công lý.