Về kệ Người lớn

Esben và mụ phù thủy

Khoảng 11 phút · 10 cảnh

Bị mười một người anh coi như kẻ ngốc, cậu út Esben cưỡi cây gậy trắng biết bay, bốn lần lẻn vào nhà mụ phù thuỷ râu xồm lấy con bồ câu lông vàng bạc, con lợn rừng lông vàng bạc, cây đèn soi bảy vương quốc và tấm chăn vang xa tám vương quốc để cứu các anh. Truyện cổ Đan Mạch kể đầy đủ, mưu trí và rùng rợn.

Cốt truyện theo: Truyện cổ Đan Mạch, Andrew Lang kể lại (1897)

Ngày xưa có một người đàn ông có mười hai con trai. Mười một người anh to khoẻ, còn cậu út tên Esben thì nhỏ thó. Các anh theo cha ra đồng vào rừng, Esben thích ở nhà với mẹ, nên chẳng ai coi cậu ra gì. Lớn lên, mười một người anh xin cha cho đi xa thử vận may. Ông cha già yếu chẳng muốn, nhưng rồi cũng phải chiều, cho mỗi người một con ngựa trắng đẹp và tiền đi đường. Chẳng ai nhớ đến Esben, các anh chẳng buồn chào cậu. Esben xin cha một con ngựa, cha mắng: Đồ ngốc, giá mà để mày đi và giữ mười một đứa kia ở nhà thì tốt cho tao biết mấy. Esben bèn vào rừng bẻ một cành cây, bóc vỏ cho trắng hơn cả ngựa của các anh, cưỡi lên mà đuổi theo.

Chiều tối, các anh vào một khu rừng lớn, gặp một căn nhà nhỏ. Một mụ già xấu xí râu xồm ra mở cửa, bảo: Được, các cậu cứ nghỉ lại, mỗi cậu lại có một cô con gái của ta hầu chuyện. Các anh tưởng gặp nhà hiếu khách, được tiếp đãi chu đáo, rồi mỗi người được xếp ngủ cạnh giường một cô con gái của mụ. Esben theo sau, lẻn vào nhà, nấp dưới gầm giường. Gần nửa đêm, cậu khẽ gọi các anh dậy, bảo đổi mũ ngủ với các cô con gái của mụ. Các anh chẳng hiểu vì sao, nhưng muốn cậu thôi lải nhải nên làm theo rồi ngủ tiếp. Nửa đêm, mụ phù thuỷ rón rén đến, tay cầm chiếc rìu lưỡi rộng. Tối như mực, mụ sờ soạng từng giường, hễ ai đội mũ ngủ đàn ông thì mụ chặt đầu, mà đó lại chính là mười một đứa con gái mụ.

Mụ vừa đi, Esben gọi các anh dậy, cả bọn vội vã lên ngựa trốn khỏi nhà mụ, mừng vì thoát nạn, mà quên cả cảm ơn Esben. Tới một cung điện, các anh xin làm người giữ ngựa cho vua. Esben đến sau, chẳng ai cần cậu, cậu cứ ở lại kiếm việc vặt, được bữa ăn, đêm nằm đâu thì nằm. Trong cung có một hiệp sĩ tên là Hiệp sĩ Đỏ, được vua quý nhưng ai cũng ghét, vì hắn độc ác cả trong ý nghĩ lẫn việc làm. Hắn giận mười một anh em vì họ không phải lúc nào cũng đứng nghiêm chào hắn, nên quyết trả thù. Hắn tâu vua: Bọn giữ ngựa ấy từng khoe có thể bắt cho bệ hạ một con bồ câu lông vàng xen lông bạc, chỉ là không chịu làm nếu không bị doạ chết. Vua gọi các anh đến: Trong ba ngày không có con bồ câu ấy thì mất đầu cả lũ.

Các anh khóc than. Esben đến hỏi chuyện gì, họ gắt: Kể cho mày làm gì, đồ ngốc, mày giúp được gì? Esben đáp: Biết đâu đấy, em từng giúp các anh rồi. Nghe xong, cậu xin một bao đậu, cầm cây gậy trắng mà đọc: Bay nhanh đi gậy nhỏ, đưa ta qua sông. Lập tức cây gậy chở cậu qua sông, vào thẳng sân nhà mụ phù thuỷ. Cậu rải đậu ra, con bồ câu sà xuống mổ, cậu chộp lấy bỏ vào bao, vội vã đi. Mụ chạy ra gào theo: Có phải mày đấy không, Esben? Phải. Mày lấy bồ câu của tao? Phải. Mày làm tao giết mười một đứa con gái? Phải. Mày còn quay lại không? Có thể lắm. Thế thì mày sẽ biết tay tao!

Vua cảm ơn các anh, thưởng vàng bạc. Hiệp sĩ Đỏ càng cay cú, lại tâu rằng họ còn khoe bắt được con lợn rừng lông vàng xen lông bạc. Vua lại hạn ba ngày, không có thì mất đầu. Còn đúng một ngày, Esben mới đến, lại bị anh bảo chẳng giúp được gì, lại đáp em từng giúp rồi. Cậu xin một bao mạch nha, cưỡi gậy bay qua sông vào sân mụ, đổ mạch nha ra. Con lợn rừng cứ một sợi lông vàng một sợi lông bạc chạy ra ăn, cậu tống ngay vào bao. Mụ lại chạy ra gào hỏi, Esben lại đáp phải, phải, phải, và còn quay lại thì có thể lắm. Các anh mừng đến cuống cả chân, nhưng chẳng ai nghĩ đến chuyện cảm ơn Esben.

Hiệp sĩ Đỏ lại tâu rằng các anh có thể lấy được cây đèn soi sáng bảy vương quốc. Esben xin một thùng muối, bay sang nhà mụ. Trời tối, cổng đã khoá, cậu trèo lên mái, chui xuống ống khói. Tìm mãi không thấy đèn, cậu chui vào lò nướng nằm nghỉ. Bỗng nghe mụ gọi con gái nấu cháo, dặn đừng bỏ muối. Lúc cô gái đi lấy bột, Esben trút cả thùng muối vào nồi. Mụ nếm cháo, kêu mặn như nước biển, bắt nấu lại. Trong nhà hết nước, cô gái xin mẹ cây đèn để ra giếng. Mụ đưa đèn, dặn giữ cẩn thận. Ra giếng, cô đặt đèn lên hòn đá. Esben chộp lấy đèn, đẩy cô từ sau lưng, cô ngã lộn đầu xuống giếng. Mụ chạy theo gào: Mày cướp đèn, lại dìm đứa con gái thứ mười hai của tao xuống giếng? Phải! Mày còn quay lại không? Có thể lắm.

Hiệp sĩ Đỏ ghen tức đến mất ngủ, lại tâu: còn một tấm chăn đẹp nhất trần đời, ai chạm vào thì nó kêu vang xa tám vương quốc. Lần này các anh chẳng buồn tìm Esben, bảo thằng ngốc ấy áo còn chẳng đủ mặc. Nhưng cậu tự đến. Nghe chuyện, cậu biết đây là việc khó nhất, nhưng cùng lắm thì thất bại, cứ thử xem. Cậu bay sang, chui ống khói vào nhà. Tấm chăn lại đắp trên giường mụ đang ngủ. Esben vừa chạm vào, chăn đã kêu vang tám vương quốc. Mụ bật dậy túm được Esben. Cậu vùng vẫy không thoát. Mụ gọi con gái: Giúp ta, nhốt nó vào cái buồng tối mà vỗ béo. Hô hô, giờ thì tao bắt được mày rồi!

Esben bị nhốt trong một cái hố tối, chẳng thấy mặt trời mặt trăng, ngày ngày ăn sữa ngọt và nhân hạt dẻ. Cô con gái phải đập hạt mỏi tay, mười bốn ngày sau chỉ còn một chiếc răng trong miệng. Nhưng cô đã quý Esben, muốn thả cậu mà không dám. Ít lâu sau, mụ bảo con gái ra cắt một ngón tay Esben xem đã đủ béo chưa. Cô hỏi cậu, Esben bảo lấy một cái đinh sắt bọc miếng da đưa mụ cắn. Mụ cắn, kêu: Ồ không, toàn da bọc xương, phải vỗ béo lâu nữa. Lần sau, chán ở hố tối rồi, Esben bảo cô lấy núm vú bò đưa mụ. Mụ cắn, reo: Béo rồi, béo đến chẳng thấy xương đâu. Giờ thì làm thịt nó được rồi.

Đúng lúc ấy là ngày mụ phải đến nhà thờ Troms, nơi các mụ phù thuỷ họp mỗi năm một lần. Mụ dặn con gái đốt lò thật nóng, đưa Esben vào nướng trước khi mụ về. Cô gái đốt lò nóng rực, lôi Esben ra, bảo cậu ngồi lên xẻng lò để cô đẩy vào. Esben ngồi lên, đến miệng lò thì dang rộng hai chân, cô đẩy không vào được. Cô bảo: Đừng ngồi thế. Thế thì ngồi sao? Phải bắt chéo chân. Esben giả vờ không hiểu. Cô bảo: Tránh ra, để ta chỉ cho. Cô vừa ngồi lên xẻng, Esben đã nắm cán đẩy tọt cô vào lò rồi đóng cửa lại. Cậu chạy đi lấy tấm chăn, chăn lại kêu vang tám vương quốc, mụ phù thuỷ đang ở nhà thờ Troms vội bay về, gào hỏi đủ mọi tội. Lần này Esben đáp: Không, không bao giờ quay lại nữa. Mụ tức quá, nổ tung thành muôn mảnh đá lửa, và từ đó mới có những viên đá lửa khắp vùng.

Esben tìm lại cây gậy nhỏ mụ đã giấu, đọc câu thần chú, bay về cung. Ở đó mọi chuyện đã nguy, vua đã tống mười một người anh vào ngục, sắp xử tử vì không mang được tấm chăn về. Esben dâng chăn, vua mừng lắm. Vua chạm vào, chăn kêu vang tám vương quốc, vua các nước khác ngồi tức vì không có tấm chăn như thế. Esben kể hết đầu đuôi, kể cả việc Hiệp sĩ Đỏ vì ghen ghét mà bày đủ trò hãm hại các anh. Các anh được thả ngay, còn Hiệp sĩ Đỏ bị treo cổ trên cây cao nhất, đáng tội của hắn. Mười hai anh em được trọng đãi, lần này các anh cảm ơn Esben. Họ mang vàng bạc nặng trĩu về nhà. Người cha già thấy lại mười hai đứa con trai mà ông tưởng không bao giờ gặp lại, mừng đến rơi nước mắt. Các anh kể Esben đã cứu mạng họ thế nào, và từ đó ở nhà không ai coi thường cậu nữa.