Về kệ Người lớn

Kadơk đi làm rể

Khoảng 9 phút · 12 cảnh

Cha mẹ dạy Kadơk khoe mình biết chữ, giỏi giang nhất đời để cưới được vợ. Về nhà vợ, anh bắn nỏ không xong, chối không ăn món le le, rồi nửa đêm chui đầu vào nồi vét nước kho và kẹt cứng: một truyện cười dân gian Chăm về anh chàng nói khoác.

Cốt truyện theo: Truyện dân gian Chăm, A. Landes chép (1887)

Ngày xưa, ở một làng Chăm, có hai vợ chồng nọ sinh được một cô con gái, vừa tròn mười lăm tuổi, chưa chồng. Đã hai ba lần có trai làng đến hỏi, nhưng cha mẹ cô đều từ chối. Họ chờ một chàng trai biết chữ mới chịu gả con. Theo tục người Chăm ngày ấy, nhà trai đi hỏi vợ cho con, và chàng rể sẽ về ở bên nhà vợ. Một hôm, cha mẹ của một chàng trai tên là Kadơk tìm đến, định thăm dò ý tứ hai vợ chồng ấy.

Đến nơi, cha mẹ Kadơk rào đón. Chúng tôi muốn thưa với ông bà thông gia một chuyện, mà không dám. Hai vợ chồng kia đáp. Ông bà cứ nói, đừng ngại gì cả. Lỡ chúng tôi có buột miệng điều gì, xin ông bà đừng phật lòng. Ông bà muốn nói gì thì cứ nói, chớ sợ chúng tôi. Bấy giờ cha mẹ Kadơk mới nói. Chúng tôi có đứa con trai, ông bà có cô con gái, ông bà có bằng lòng gả con gái cho con trai chúng tôi không? Hai vợ chồng cười. Chúng tôi cũng đoán ông bà muốn nói chuyện ấy. Rồi họ hỏi. Con trai ông bà có biết chữ không?

Cha mẹ Kadơk đáp ngay. Con chúng tôi biết chữ hơn bất cứ ai. Nó khéo hơn mọi người, làm việc gì cũng xong, chuyện gì trên đời con chúng tôi cũng làm được. Nghe khoe như vậy, cha mẹ cô gái bảo. Nếu thế thì chúng tôi gả con gái cho. Ông bà về đi, sáng mai bảo Kadơk sang đây cho chúng tôi xem mặt. Về tới nhà, cha mẹ dặn con trai. Hôm nay mẹ đã đi hỏi vợ cho con. Sáng mai con sang ra mắt cha mẹ cô ấy. Nếu họ hỏi con có biết chữ không, con cứ nói: con biết chữ hơn bất cứ ai, việc gì con cũng làm được, con là người khéo nhất đời. Kadơk đáp. Con sẽ nói như thế.

Sáng hôm sau, Kadơk đi. Cha mẹ cô gái hỏi. Con có biết chữ không? Kadơk liền đáp một mạch. Con biết chữ hơn bất cứ ai. Việc gì con làm cũng thành. Con khéo hơn mọi người, con là người khéo nhất trên đời, không ai bằng. Cha mẹ cứ nhìn con mà xem, con khéo lắm. Kadơk nói đúng như lời mẹ dặn. Anh nói dối. Anh chẳng biết một chữ nào, anh là chàng trai ngốc nhất đời, vậy mà cứ thế lừa cha mẹ cô gái.

Thế là Kadơk về làm rể. Một hôm, mẹ vợ bảo anh đi cùng vợ ra ruộng đuổi le le. Bà hỏi. Con có biết bắn nỏ không? Kadơk bảo biết. Vậy đây là cây nỏ ông nhà để lại, con có muốn cầm đi bắn le le không? Kadơk đáp. Được ạ. Anh vác nỏ lên vai, ra ruộng. Tới nơi, anh thấy chừng bốn chục con le le đang xúm nhau ăn lúa. Kadơk giương nỏ, đặt tên, nhắm, nhưng chẳng biết bắn thế nào. Anh cứ đứng như thế suốt nửa ngày. Trong lúc ấy, bầy le le đã ăn sạch lúa trong thửa ruộng.

Sốt ruột, cô vợ đập vào cây nỏ cho bật lẫy. Nỏ nổ, mũi tên bay, trúng một con le le. Kadơk chạy tới chộp lấy. Rồi anh quay lại mắng vợ. Con bé này lắm chuyện thật. Tôi định giết cả bầy le le, thế mà nó bóp lẫy, tên bay đi chỉ trúng được một con. Từ nay đừng có bóp lẫy nỏ của tôi nữa, tôi sẽ bắn hết cả bầy, để sau này chúng không ăn lúa nhà cô nữa. Tôi mà nói dối thì cứ bắt tội tôi. Kẻo cô bảo cô không biết, tôi nói cho mà nghe: tôi khéo lắm. Kadơk nói với vợ như vậy. Anh nói dối, anh chẳng biết bắn nỏ, nhưng cứ khoe khoang để được vợ khen.

Hai vợ chồng mang con le le về nhà. Kadơk bảo vợ đem kho. Vợ kho xong, gọi chồng vào ăn cùng cha mẹ. Kadơk lại nói dối. Tôi không ăn đâu, ít quá, để phần cho cha mẹ. Ở nhà mẹ tôi, ngày nào tôi cũng đi bắn le le về kho mà ăn. Thế là vợ và cha mẹ vợ ăn hết con le le. Chỉ còn chút nước kho đọng dưới đáy nồi, cô vợ quên chưa rửa, đem treo lên cái móc trong bếp.

Nửa đêm, Kadơk lén vào bếp. Anh lấy ngón tay quẹt chỗ nước kho còn lại dưới đáy nồi mà mút. Nếm thấy ngon quá, anh bèn thò cả đầu vào nồi để liếm. Nhưng đầu vào thì lọt, đến lúc rút ra thì không ra được nữa. Thế là anh giả ốm, nằm rên hừ hừ. Vợ và cha mẹ vợ chạy đến hỏi. Kadơk ơi, con làm sao mà rên thế? Anh đáp. Đừng lại gần, các người làm tôi chết mất. Cô vợ định lật tấm chiếu anh trùm trên mình lên xem, anh không cho.

Anh còn bảo. Ở nhà mẹ tôi, thỉnh thoảng tôi cũng ốm thế này. Những lúc ấy cha mẹ tôi chẳng dám lại gần, ai mà lại gần thì con ma Prok, chủ nhà tôi, cấu vào bụng dưới tôi ngay. Người Chăm tin rằng Prok là hồn những đứa trẻ mất sớm, được cúng thì giữ nhà, bị quên thì làm người nhà ốm đau. Vợ và cha mẹ vợ sợ, không dám lại gần nữa. Họ để anh nằm một mình trong nhà, đi xem bói. Còn lại một mình, Kadơk thôi rên, lại cố rút đầu ra khỏi nồi, vẫn không được.

Vợ và mẹ vợ mang rượu và trầu đến nhà bà bóng pajau để hỏi. Thần nhập vào bà bóng, phán rằng. Chẳng ai làm hại nó cả. Chính Kadơk tự làm hại mình. Cứ lật chiếu lên, sẽ thấy thần Nồi đang hành nó. Hai mẹ con về kể lại cho ông bố vợ.

Ông bố vợ đến lật tấm chiếu lên, thấy đầu Kadơk kẹt cứng trong cái nồi. Ông hỏi. Mày làm sao mà đầu chui cả vào nồi thế này? Kadơk đáp. Con ma Prok, chủ nhà con, mang cái nồi đến chụp lên đầu con đấy. Ông bố vợ nổi giận với cái thằng nói dối. Ông vớ cán rìu, đập liền mấy nhát, vỡ cái nồi ra khỏi đầu Kadơk. Vừa thoát, Kadơk co giò chạy một mạch về nhà mình.

Cha mẹ hỏi. Kadơk, con về đây làm gì? Hỏi mấy anh cũng không đáp. Mẹ hỏi đi hỏi lại mãi, cuối cùng anh mới nói. Con không muốn vợ nữa đâu. Con chán lấy vợ lắm rồi. Cha mẹ bên ấy dữ quá. Cha mẹ bắt anh quay về với vợ đến năm sáu lần, anh vẫn không đi. Cha mẹ có giết con thì con chịu, chứ về bên vợ thì con không về. Bên kia, cha mẹ cô gái bảo con. Hôm nay nhà mình nhục lắm rồi. Mặc kệ nó, trai thiếu gì. Thế là đôi vợ chồng chia tay nhau.