Về kệ Người lớn

Koshchei bất tử

Khoảng 12 phút · 12 cảnh

Hoàng tử Ivan lỡ mở cánh cửa vợ dặn đừng mở, cho lão Koshchei bất tử uống nước, để lão phá xích cướp mất nàng Marya Morevna. Truyện dân gian Nga kể đầy đủ: ba người anh rể chim ưng, đại bàng, quạ, nước chết nước sống, mụ Baba Yaga bên kia sông lửa và con ngựa thần đổi bằng ba ngày chăn ngựa.

Cốt truyện theo: Truyện dân gian Nga, Andrew Lang kể lại (1890)

Ở một vương quốc nọ có hoàng tử Ivan với ba người em gái là Marya, Olga và Anna. Trước khi mất, vua cha và hoàng hậu dặn: Hễ có người đầu tiên đến hỏi thì gả các em đi, đừng giữ chúng lại. Một hôm, giông bão nổi lên, sấm nổ, trần nhà nứt toác, một con chim ưng sà xuống, đập mình xuống đất hoá thành chàng trai tuấn tú, xin cưới công chúa Marya. Năm sau, một con đại bàng đến hỏi Olga. Năm sau nữa, một con quạ còn đẹp trai hơn đến hỏi Anna. Ivan đều để các em tự chọn, và cả ba theo chồng về những xứ xa. Còn lại một mình, một năm sau chàng buồn quá, lên ngựa đi tìm các em.

Đi mãi, Ivan gặp cả một đạo quân nằm chết trên cánh đồng. Chàng gọi lớn: Ai còn sống thì lên tiếng, ai đã đánh tan đạo quân hùng mạnh này? Một người còn sống đáp: Tất cả do nàng Marya Morevna xinh đẹp đánh bại đấy. Đi thêm ít lâu, chàng gặp một chiếc lều trắng, và nàng Marya Morevna bước ra đón. Nàng mời chàng ở lại lều. Hai đêm sau, hai người đã thương nhau, nàng lấy chàng làm chồng và đưa chàng về vương quốc của mình.

Sống với nhau ít lâu, Marya Morevna lại muốn ra trận. Nàng giao hết việc nhà cho Ivan và dặn: Chàng cứ đi khắp nơi, trông coi mọi thứ, chỉ có căn buồng kia là đừng nhìn vào. Nàng vừa đi, Ivan đã không cưỡng nổi, chạy tới mở cửa. Bên trong, Koshchei bất tử bị treo bằng mười hai sợi xích. Lão van nài: Thương ta với, cho ta uống chút nước. Mười năm nay ta bị giam ở đây, không ăn không uống, cổ họng khô cháy rồi. Ivan đưa một gàu nước, lão uống cạn, xin thêm. Chàng đưa gàu thứ hai, rồi gàu thứ ba. Uống xong gàu thứ ba, Koshchei lấy lại sức xưa, rùng mình một cái, mười hai sợi xích đứt tung. Lão cười: Cảm ơn hoàng tử! Ngươi sẽ thấy được tai mình trước khi thấy lại Marya Morevna. Rồi lão hoá thành cơn lốc dữ bay vụt qua cửa sổ, đuổi kịp nàng giữa đường và cướp nàng đi mất.

Ivan khóc ròng, rồi lên đường quyết tìm vợ. Đi ba ngày, chàng tới một cung điện có cây sồi, trên cây đậu con chim ưng. Chim ưng bay xuống hoá người, gọi chàng là anh vợ thân yêu, còn em gái Marya chạy ra mừng rỡ. Lúc chia tay, chim ưng bảo: Khó mà tìm được nàng đấy. Anh để lại chiếc thìa bạc, chúng em nhìn nó mà nhớ anh. Ba ngày sau, ở nhà đại bàng và em Olga, chàng để lại chiếc nĩa bạc. Ba ngày sau nữa, ở nhà con quạ và em Anna, chàng để lại chiếc hộp đựng thuốc hít bằng bạc. Rồi chàng đi tiếp, cuối cùng đến được nơi giam Marya Morevna. Nàng ôm chầm lấy chàng mà khóc: Sao chàng không nghe lời thiếp, lại thả Koshchei ra?

Ivan dắt vợ trốn đi khi Koshchei đang đi săn. Chiều về, ngựa của lão vấp chân. Lão hỏi: Sao mày vấp, ngửi thấy điềm gở gì? Ngựa đáp: Hoàng tử Ivan đã đến mang Marya Morevna đi rồi. Có đuổi kịp không? Gieo lúa mì, chờ lúa lớn, gặt, đập, xay thành bột, nướng năm cái bánh, ăn hết bánh rồi mới đuổi, vẫn kịp. Lão đuổi kịp ngay, giật lại Marya và bảo: Lần này ta tha vì ngươi đã cho ta uống nước. Lần thứ hai ta cũng tha. Nhưng lần thứ ba thì coi chừng, ta sẽ chặt ngươi ra từng mảnh. Ivan ngồi trên tảng đá khóc, rồi lại quay về đón vợ. Lần thứ hai cũng thế. Lần thứ ba, nàng bảo: Hắn sẽ chặt chàng ra mất. Ivan đáp: Mặc hắn, thiếu nàng ta sống sao nổi. Lần này Koshchei đuổi kịp, giết chàng, bỏ vào thùng gỗ trét nhựa đen, đai sắt rồi quăng xuống biển xanh.

Đúng lúc ấy, chiếc thìa, chiếc nĩa và chiếc hộp bạc ở nhà ba người anh rể bỗng hoá đen. Họ kêu lên: Chao ôi, điều dữ đã xảy ra rồi! Đại bàng bay ra biển kéo chiếc thùng lên bờ, chim ưng bay đi lấy nước sống, quạ bay đi lấy nước chết. Ba người gặp nhau, phá thùng, xếp lại thân thể Ivan cho đúng chỗ. Quạ rảy nước chết, các phần thân liền lại làm một. Chim ưng rảy nước sống, Ivan rùng mình, đứng dậy nói: Ôi, ta ngủ lâu quá! Rồi chàng lại lên đường tìm Marya Morevna.

Tìm được vợ, Ivan dặn nàng dò hỏi xem Koshchei lấy đâu ra con ngựa hay như thế. Chọn lúc thuận tiện, nàng hỏi, lão kể: Bên kia ba lần chín xứ, ở vương quốc thứ ba mươi, bên kia sông lửa, có mụ Baba Yaga. Mụ có con ngựa cái mỗi ngày bay vòng quanh thế giới, và nhiều ngựa quý khác nữa. Ta chăn ngựa cho mụ ba ngày không mất con nào, mụ cho ta một con ngựa non. Nàng hỏi: Thế làm sao ông qua được sông lửa? Lão đáp: Ta có chiếc khăn, vẫy ba lần về bên phải là mọc lên một cây cầu thật cao, lửa không bén tới. Marya Morevna kể lại hết cho chồng, rồi lấy trộm chiếc khăn trao cho chàng.

Nhờ chiếc khăn, Ivan qua được sông lửa. Gặp một con chim lạ với bầy chim non, chàng định bắt một con ăn. Chim mẹ van: Đừng ăn con tôi, hoàng tử, có ngày tôi sẽ giúp chàng. Chàng tha. Gặp tổ ong trong rừng, chàng định lấy mật. Ong chúa xin: Đừng phá mật của tôi, có ngày tôi sẽ giúp chàng. Chàng lại tha. Gặp sư tử cái với con, chàng đói đến muốn ngất, toan bắt sư tử con. Sư tử mẹ xin tha, hứa ngày sau đền ơn. Đói lả, chàng lê bước đến nhà mụ Baba Yaga. Quanh nhà cắm mười hai cây cọc, mười một cây đã cắm đầu người, chỉ còn một cây để trống.

Mụ Baba Yaga bảo: Chăn ngựa cho ta ba ngày. Giữ đủ thì ta cho ngựa thần. Mất con nào thì đầu ngươi lên cây cọc cuối kia. Sáng ra, vừa lùa ra đồng, bầy ngựa cong đuôi phóng tán loạn khắp đồng cỏ. Ivan ngồi khóc trên tảng đá rồi ngủ thiếp đi. Chiều xuống, con chim lạ bay đến đánh thức: Dậy đi, ngựa về chuồng cả rồi. Ở nhà, mụ quát bầy ngựa sao lại về, chúng kêu chim muông khắp thế giới bay tới suýt mổ mù mắt. Hôm sau, mụ bảo ngựa trốn vào rừng rậm, và sư tử cái dẫn thú dữ lùa chúng về. Hôm thứ ba, ngựa chạy ra biển đứng ngập tới cổ, ong bay đến đốt khắp mình chúng. Con ong dặn Ivan: Đừng để mụ thấy chàng, hãy nấp sau máng ăn, ở đó có con ngựa non gầy guộc lăn trong rơm bẩn. Nửa đêm, chàng trộm nó mà đi.

Giữa đêm khuya, Ivan dắt con ngựa non ra, đóng yên, phóng thẳng tới sông lửa. Chàng vẫy khăn ba lần về bên phải, một cây cầu tuyệt đẹp hiện ra vắt cao trên dòng lửa. Qua xong, chàng chỉ vẫy hai lần về bên trái, cây cầu còn lại mảnh mai như sợi chỉ. Sáng ra mất ngựa non, mụ Baba Yaga ngồi cối sắt, cầm chày thúc, cầm chổi xoá dấu, bay vùn vụt đuổi theo. Tới sông, mụ khen: Cầu tốt quá! Mụ lao lên cầu, đi được nửa đường thì cầu gãy làm đôi, mụ rơi tõm xuống sông lửa và chết một cách thảm khốc. Ivan đem ngựa non thả trên đồng cỏ xanh vỗ béo, chẳng bao lâu nó thành một con tuấn mã thần kỳ.

Ivan cưỡi tuấn mã đến đón vợ. Nàng chạy ra ôm chàng: Trời đã cho chàng sống lại bằng cách nào vậy? Nàng sợ Koshchei lại đuổi kịp, nhưng Ivan bảo: Không đâu, ngựa của ta giờ bay như chim. Hai người lên ngựa đi. Koshchei về nhà, ngựa lão lại vấp. Đuổi kịp không? Có trời biết, ngựa của hoàng tử bây giờ còn hay hơn tôi. Lão gầm lên: Ta không chịu được, ta đuổi! Đuổi kịp, lão nhảy xuống, rút gươm định chém Ivan. Đúng lúc ấy, con ngựa thần tung vó đá trúng đầu lão, Ivan cầm chuỳ kết liễu. Rồi chàng chất củi, châm lửa thiêu Koshchei bất tử trên giàn hoả và tung tro lão theo gió.

Marya Morevna cưỡi con ngựa của Koshchei, Ivan cưỡi con tuấn mã của mình, hai người lần lượt ghé thăm con quạ, rồi đại bàng, rồi chim ưng. Đi tới đâu cũng được đón mừng rộn rã. Các anh rể bảo: Ôi hoàng tử Ivan, bọn này cứ tưởng chẳng bao giờ gặp lại cậu nữa. Mà cậu khổ công cũng chẳng uổng. Một người đẹp như Marya Morevna, tìm khắp thế gian cũng không thấy người thứ hai. Tiệc tùng xong, hai vợ chồng trở về vương quốc của mình.