Ngày xưa có hai chàng trai cùng theo học một thầy đồ, một người tên là Lưu Bình, một người tên là Dương Lễ. Lưu Bình con nhà giàu có, ruộng sâu trâu nái. Dương Lễ con nhà nghèo, cha mẹ mất sớm. Thấy bạn khó khăn, Lưu Bình đón Dương Lễ về nhà mình ở, nuôi ăn học cùng. Hai người thề kết làm anh em, hứa sau này ai thành đạt trước sẽ giúp người kia. Dương Lễ biết thân phận mình, ngày đêm miệt mài đèn sách. Còn Lưu Bình cậy nhà giàu, học thì ít, chơi thì nhiều.
Đến khoa thi, hai người cùng lều chõng lên kinh. Dương Lễ bài làm chắc chắn, đỗ cao, được vua bổ làm quan ở một tỉnh xa. Lưu Bình bài làm cẩu thả, trượt. Chàng không lấy đó làm buồn, lại càng sa đà rượu chè, cờ bạc với đám bạn ăn chơi. Mấy khoa thi sau, Lưu Bình vẫn trượt. Gia sản dần dần đội nón ra đi. Ruộng bán, nhà cầm, cha mẹ buồn phiền mà lần lượt qua đời. Bạn bè lúc vui đông như kiến, đến khi chàng hết tiền thì chẳng còn ai ngó ngàng.
Cùng đường, Lưu Bình chợt nhớ đến người bạn năm xưa. Chàng nghĩ: “Ngày trước ta nuôi Dương Lễ ăn học, nay hắn làm quan, hẳn sẽ không quên ơn ta.” Chàng khăn gói lên đường, đi bộ hàng tháng trời, áo quần rách rưới, mới tới được dinh quan. Lính gác thấy người lôi thôi thì xua đuổi. Lưu Bình phải đứng chờ ngoài cổng suốt mấy ngày liền mới được cho vào. Lòng chàng hồi hộp, nghĩ bụng thế nào bạn cũ cũng ra tận cửa mà đón.
Nào ngờ, Dương Lễ ngồi trên sập cao, mặt lạnh như tiền, chẳng hỏi han lấy một câu. Quan sai người dọn cho bạn một bát cơm hẩm, một đĩa cà thối, còn mình thì ngồi ăn mâm cao cỗ đầy ngay trước mặt. Lưu Bình tủi nhục, nhắc lại chuyện ngày xưa. Dương Lễ chỉ cười nhạt mà rằng: “Người như anh, lười học, ham chơi, đến nông nỗi này cũng là phải. Tôi không có gì cho anh cả.” Nói rồi sai lính đuổi ra. Lưu Bình uất ức, vừa đi vừa thề rằng sẽ có ngày làm nên để trả mối nhục này.
Lưu Bình vừa đi khỏi, Dương Lễ gọi người vợ lẽ là Châu Long vào phòng. Quan kể cho nàng nghe ơn nghĩa ngày xưa của Lưu Bình, rồi nói: “Tôi phải làm thế để bạn tôi biết nhục mà gắng học. Nay tôi nhờ nàng đi theo, lo cho bạn tôi ăn học, đến ngày bạn đỗ đạt hãy về.” Châu Long ngập ngừng, rồi vì thương chồng, trọng nghĩa, nàng nhận lời. Dương Lễ đưa cho nàng một túi tiền bạc, dặn tuyệt đối không được để Lưu Bình biết chuyện.
Lưu Bình về ngồi bên bờ sông, đang ủ rũ thì có một người con gái xinh đẹp đi tới. Nàng nói mình tên là Châu Long, đi buôn bán xa, nghe chàng là học trò nên muốn kết bạn. Châu Long khuyên chàng đừng nản, rồi theo chàng về quê, dựng một túp lều nhỏ. Từ đó ngày ngày nàng đi chợ buôn bán, lo cơm nước, giặt giũ. Tối đến nàng thắp đèn ngồi bên, giục chàng học. Lưu Bình nhiều lần ngỏ ý muốn nên duyên vợ chồng, nàng chỉ nói: “Bao giờ chàng đỗ đạt, thiếp mới tính chuyện trăm năm.”
Có người lo cho từng bữa ăn giấc ngủ, lại nhớ mối nhục ở dinh quan, Lưu Bình dốc lòng học hành ngày đêm. Ba năm trôi qua, khoa thi lại mở. Lưu Bình lên kinh dự thi, lần này đỗ cao. Chàng vui mừng khôn xiết, vội vã về nhà định báo tin cho Châu Long. Nhưng túp lều trống không, chỉ còn mảnh giấy để lại vài lời từ biệt. Lưu Bình ngơ ngác, buồn bã, hỏi khắp xóm mà không ai biết nàng đã đi đâu.
Nhớ lời thề năm xưa, Lưu Bình tìm đến dinh Dương Lễ để cho bạn biết mình đã đỗ đạt, cũng là để nói cho hả mối hận cũ. Lần này Dương Lễ ra tận cổng đón, nắm tay bạn mà cười. Lưu Bình vẫn còn giận, kể chuyện bị đối xử tệ bạc, lại kể chuyện được một người con gái tên Châu Long cưu mang ba năm. Dương Lễ chỉ mỉm cười, gọi vào trong nhà. Từ sau tấm rèm, Châu Long bước ra. Lưu Bình sững sờ. Dương Lễ bấy giờ mới kể hết đầu đuôi: bát cơm hẩm năm xưa là để khích bạn, còn Châu Long là người vợ quan đã gửi đi lo cho bạn.
Lưu Bình hiểu ra tất cả, vừa xấu hổ vừa cảm động, quỳ xuống tạ ơn bạn và tạ ơn Châu Long. Chàng nói: “Ơn anh như trời biển, tôi biết lấy gì mà đền.” Dương Lễ đỡ bạn dậy, bảo rằng ngày xưa anh nuôi tôi, nay tôi giúp anh, ấy là lẽ thường của anh em. Châu Long trở về với chồng, giữ trọn nghĩa với cả hai người. Từ đó Lưu Bình làm quan thanh liêm, hai nhà qua lại thân thiết như ruột thịt. Người đời kể mãi chuyện Lưu Bình, Dương Lễ để răn nhau về tình bạn thủy chung, giúp nhau không phải chỉ bằng tiền bạc mà bằng cả tấm lòng.