Ngày xưa có một người đàn ông vợ mất sớm, sống trong cảnh nghèo khổ cùng cực. Đi xin thì chẳng ai cho đủ bữa. Đi làm thuê thì cả ngày chỉ được ba mươi đồng. Anh đem ba mươi đồng ấy mua tôm làm mồi, ra bờ sông ngồi câu. Câu mãi chẳng được gì. Mãi sau phao mới động, anh giật lên thì thấy một con rắn mắc lưỡi câu. Anh gỡ ra thả đi, móc mồi câu lại. Con rắn lại đến mắc câu lần nữa.
Anh than: "Ta nghèo lắm, chỉ có ba mươi đồng mua mồi, mà mày cứ đến ăn mất. Lần này ta tha, lần sau thì đừng trách." Anh móc mồi lần nữa, con rắn lại mắc câu lần thứ ba. Anh xách nó đến gần miếu Bà Khai Khẩu, định đập chết. Bà Khai Khẩu gỡ lưỡi cho rắn, rắn liền cất tiếng: "Đừng giết tôi. Tôi là con vua dưới âm phủ, bị đày lên dương gian, phải khoác lốt rắn mà sống. Anh đem tôi về nuôi, sau này tôi sẽ đền ơn. Tôi muốn ở với anh, nên mới cứ cắn câu của anh mãi."
Anh đem con rắn về nhà. Từ đó, việc làm ăn của anh mỗi ngày một khá, anh vẫn giữ nghề câu cá. Một hôm, rắn báo: "Ba ngày nữa có lụt lớn, anh mau đóng một chiếc bè để thoát nạn." Anh nghe lời, đóng bè. Quả nhiên nước dâng trắng trời, chiếc bè chở anh và con rắn trôi trên dòng lũ. Gặp một tổ kiến trôi dạt, anh định để mặc, rắn bảo vớt lên, anh vớt. Gặp một bầy chuột, anh cãi: "Chuột thì vớt làm gì?" Rắn cứ bảo vớt, anh lại nghe theo. Sau đó, đến lượt một con trăn, anh cũng vớt nốt.
Cuối cùng, họ gặp một người đang chới với giữa dòng nước. Anh định vớt lên, nhưng lần này con rắn lại ngăn. Anh không nghe, bảo: "Cứu được một người sống trên dương gian, phúc ấy hơn nghìn lần dưới âm ti." Rồi anh kéo người ấy lên bè. Ba ngày sau nước rút, anh thả kiến, thả chuột, thả trăn về rừng, rồi nói với con rắn và người mình vừa cứu: "Chúng ta dựng nhà mà ở với nhau."
Con rắn nói: "Hạn đày của tôi đã hết, tôi phải về cõi của cha. Anh theo tôi xuống đó để cha tôi đền ơn. Cha có hỏi anh muốn gì, anh cứ xin cây đàn. Đó là cây đàn cha tôi mang về từ cung Ngọc Hoàng. Hễ có giặc nổi lên, tiếng đàn vang đến đâu, giặc tan chạy đến đó." Người đánh cá theo rắn xuống âm phủ. Vua cõi âm hỏi anh muốn được đền đáp thứ gì, anh xin cây đàn. Vua bằng lòng trao đàn cho anh. Anh từ biệt bạn rắn, ôm đàn trở về nhà.
Anh sống với người mình cứu như anh em ruột. Mỗi khi đi làm, anh để người ấy ở nhà trông coi, chỉ dặn một điều: đừng vào kho lúa. Người kia sinh nghi. Một hôm anh vắng nhà, hắn lục kho lúa, tìm thấy cây đàn, trên đàn khắc mấy chữ: đàn đuổi giặc. Hắn ôm đàn trốn đi biệt. Bấy giờ khắp nước loạn lạc, giặc nổi lên khắp nơi. Nhờ cây đàn, hắn khiến mười tám nước chư hầu đều phải quy phục. Hoàng đế phong hắn làm đại nguyên soái, lại muốn gả công chúa cho hắn.
Nhưng công chúa không chịu lấy hắn, rồi bỗng hoá câm, không nói được một lời. Hoàng đế bảo vị nguyên soái phải tìm thuốc chữa khỏi cho công chúa thì mới cử hành hôn lễ. Hắn buồn rầu lắm. Một hôm hắn đi dạo, người đánh cá gặp và nhận ra ngay kẻ mình từng cứu, kẻ đã lấy trộm cây đàn của vua âm phủ. Anh đòi lại cây đàn. Hắn sai lính bắt anh, ra lệnh đem chém. Các quan can ngăn, hắn mới cho nhốt anh vào cũi sắt, đợi hai mươi ngày sau đem ra xử chém.
Anh bị nhốt đã mười lăm ngày, thì bầy kiến bò vào ngục, nhận ra ân nhân. Anh nghe tiếng mà chẳng thấy ai, kiến bảo: "Chúng tôi là bầy kiến anh vớt lên năm nọ." Nghe anh kể, kiến nói: "Chúng tôi không biết làm sao, để đi tìm bầy chuột." Chuột đến, một số mang thức ăn cho anh, số khác đi tìm con trăn. Trăn nghe lá động, tưởng mồi, vươn đầu đớp. Lũ chuột hoảng hốt leo tót lên cây. Trăn nhận ra, bảo xuống, chúng còn ngần ngại. Một con chuột già nói: "Ta già rồi, để ta xuống. Nó có ăn ta cũng chẳng thiệt bao nhiêu." Nghe chuyện, trăn nhả viên ngọc quý, dặn mài ra cho công chúa uống.
Lũ chuột mang viên ngọc vào ngục, dặn kỹ cách dùng. Anh gọi lính canh, xin cho ra vì mình chữa được bệnh cho công chúa. Lính canh không nghe, nhưng viên đội trưởng nghe ồn ào thì đến. Ông cầm viên ngọc, mài ra cho công chúa uống. Công chúa nói được ngay. Hoàng đế mừng rỡ, toan ban thưởng cho viên đội trưởng, nhưng ông thưa thật rằng thuốc ấy là của một người tù. Công chúa liền nói: "Người ấy mới đáng là chồng con, chứ không phải kẻ kia."
Hoàng đế sai thả người tù. Anh kể hết đầu đuôi mọi chuyện. Kẻ vô ơn cãi rằng viên đội trưởng đã ăn hối lộ, nhưng chẳng ai tin. Hoàng đế toan đem hắn ra chém, người đánh cá lại quỳ xin tha cho hắn. Hắn vừa bước ra khỏi cung thì bị sét đánh chết. Còn người đánh cá nghèo thì được cưới công chúa. Người xưa có câu: làm ơn cho loài vật, loài vật biết đền; làm ơn cho người, có khi lại bị người hại. Nhưng người làm ơn thì vẫn cứ làm ơn, còn kẻ phụ ơn thì trời chẳng dung.