Về kệ Người lớn

Người giữ mộ được báo đáp

Khoảng 7 phút · 10 cảnh

Anh nông dân Khả ở Nghệ An năm nào cũng đắp lại ngôi mộ vô chủ giữa ruộng mình. Một sáng đi cày, anh được một người lạ mời đi ăn giỗ, chớp mắt đã đến một làng xa sáu ngày đường ở Bắc Ninh, và nhờ đó những người con lạc cha suốt mười lăm năm tìm lại được mộ cha.

Cốt truyện theo: Truyện dân gian Việt Nam, A. Landes chép (1886)

Ngày xưa, ở tỉnh Bắc Ninh có một ông thợ nghèo. Một năm, ông bị triều đình gọi đi làm thợ ở kinh đô Huế. Ông khăn gói lên đường, đi bộ vượt bao nhiêu sông núi. Vào đến đất Nghệ An, vừa qua bến đò sông Lạch, ông bỗng lăn ra ốm nặng. Ông nằm xuống dưới chân núi Kẻ Giàng rồi chết ở đó, không người thân thích bên cạnh. Lũ mối kéo đến đùn đất phủ lên thân ông, lâu dần thành một nấm mộ đất.

Ở quê nhà, các con ông không hề biết cha mình ra sao. Họ chờ mãi, chờ mãi, chẳng thấy cha về, cũng chẳng có tin tức gì. Hơn mười lăm năm trôi qua. Các người con nay đã giàu có, có thế lực trong vùng. Nhưng có một nỗi buồn họ không sao khuây khoả được: không biết cha mất ngày nào để làm giỗ, không biết mộ cha nằm ở đâu để thắp nén hương.

Lại nói về nấm mộ dưới chân núi. Ở làng Kẻ Giàng có một người tên là Khả, cày cấy trên mảnh đất có nấm mộ ấy. Thấy mộ không ai trông nom, cỏ mọc um tùm, đất lở dần, Khả động lòng thương. Năm nào anh cũng đắp lại cho mộ, vun cho cao lên, nhổ cỏ cho sạch sẽ. Anh chẳng biết người nằm dưới đất là ai, chỉ nghĩ ai rồi cũng có lúc nằm xuống, không lẽ để người ta lạnh lẽo một mình. Hồn ông thợ được yên nghỉ, trong lòng rất biết ơn Khả.

Một hôm, ở Bắc Ninh, gia đình ông thợ làm lễ cúng tổ tiên. Cũng sáng hôm ấy, Khả đang cày ruộng thì hồn ông thợ hoá thành người, hiện ra trước đôi bò. "Anh cày sớm thế," người lạ nói. Khả đáp: "Tôi cày sớm để lên luống trồng khoai." Người lạ bảo: "Hãy còn sớm chán. Nhà tôi hôm nay cúng giỗ ông bà. Anh bỏ cày bỏ bò đấy, sang uống với tôi chén rượu." Khả từ chối: "Xin lỗi bác, tôi sợ bỏ bò ở đây nó phá hoa màu."

Người lạ cứ nài: "Tôi chỉ mời anh sang một lát thôi, rồi anh lại về. Anh đi cho tôi vui." Thấy người ta tha thiết quá, Khả không nỡ từ chối nữa. Anh nói: "Bác thật là người tốt bụng. Nhưng tôi đang mặc áo ngắn đi cày, đến nhà bác thế này không phải phép, khách khứa nhà bác người ta cười." Người lạ bảo: "Đây có cái áo cái quần, anh thay vào rồi đi với tôi, đừng để mọi người phải chờ." Khả mặc áo quần vào rồi đi theo.

Đi được một quãng, hai người nhảy qua một con hào. Đi thêm ít nữa, họ nhảy qua một tảng đá. Chừng nhai hết một miếng trầu thì đã tới nơi. Người xưa giải rằng con hào ấy là những dòng sông, tảng đá ấy là những dãy núi. Khả thấy trong nhà đông người, ai cũng mặc áo dài, quần rộng, ngồi thành hai dãy. Nhìn mãi anh chẳng quen một ai. Giọng họ nói nặng và khác hẳn giọng anh. Khả sợ hãi, nhưng đã đến đây rồi thì chỉ còn cách ngồi ăn.

Cỗ rất ngon, Khả uống nhiều quá nên say. Ăn xong, người mời anh đến bảo: "Ta về thôi, muộn rồi." Khả đáp: "Gần nhà ấy mà, tôi biết đường. Bác cứ đi trước, lát nữa tôi theo sau." Người kia nói: "Nếu anh ở lại thì trả tôi cái áo tôi cho mượn để tôi mang về." Khả cởi áo trả lại, rồi lăn ra ngủ say sưa ngay trên giường giữa nhà người ta.

Người trong nhà thấy một kẻ lạ ngủ trên giường, chẳng ai quen, bèn đánh thức dậy, hỏi ai mời anh đến. Khả đã tỉnh rượu, nhìn những người lạ nói giọng khác hẳn mình thì hoảng sợ. Anh nhớ là ban sáng được mời đi ăn cỗ, mà không hiểu sao lại nằm ở đây. Anh hỏi đây là đâu. Người ta đáp: "Đây là một làng ở huyện Đông Ngàn, tỉnh Bắc Ninh. Còn anh ở đâu, ai mời anh đến?" Khả bối rối, đành nói thật hết mọi chuyện.

Khả kể: "Tôi ở làng Kẻ Giàng, đất Nghệ An. Sáng tinh mơ tôi đang cày dưới chân núi Giàng thì có một người lạ hiện ra trước đầu bò, mời tôi đi ăn giỗ. Tôi bảo tôi cày sớm để trồng khoai, lại không có áo, nhưng bác ấy cho mượn áo và nài mãi, nên tôi đi cho bác ấy vui. Dọc đường, bác ấy bảo: mấy năm trước bác nghèo, phải vào đây kiếm ăn, giờ bác ở ngay chỗ anh đang cày, nhưng con cái bác vẫn ở ngoài kia. Nghe thế tôi cũng ngờ ngợ, nhưng không biết làm sao. Tôi đâu nghĩ được bác ấy lại dẫn tôi đi xa đến năm sáu ngày đường."

Nghe đến đó, cả nhà mừng rỡ khôn xiết. Họ nói: "Đúng là cha ta rồi! Mấy năm trước cha đi Huế rồi mất tích, chúng ta không biết hài cốt cha ở đâu, có ai chôn cất cho không. Nay biết được mộ cha nằm chỗ nào, là nhờ anh đây. Ơn này chúng ta không biết lấy gì đền đáp." Họ tặng Khả rất nhiều quà quý, rồi đưa anh về nhà, xa sáu ngày đường. Ở nhà, vợ con Khả tưởng anh đã chết, nay thấy anh trở về thì mừng mừng tủi tủi.