Ngày xưa có một người đàn ông nhà nghèo đã ba đời. Ông nội nghèo, cha nghèo, đến lượt anh cũng nghèo xơ xác. Anh thường ngồi nghĩ: "Tục ngữ nói không ai giàu ba họ, không ai khó ba đời. Thế sao nhà ta lại khó mãi thế này?" Anh nghe người ta đồn rằng Ngọc Hoàng ngự ở một hòn đảo ngoài biển xa. Anh bèn quyết đi một chuyến, ra tận nơi hỏi Ngọc Hoàng cho rõ số phận của mình. Anh gói mấy nắm cơm, khoác tay nải, rời căn nhà tranh mà lên đường.
Đi được một quãng, lương ăn đã hết, anh ghé vào nhà một phú ông xin ăn. Phú ông hỏi anh đi đâu. Nghe anh kể, phú ông nói: "Ta sẽ cho anh tiền đi đường, nhưng anh hỏi giúp Ngọc Hoàng một việc. Ta giàu có, cả đời làm điều thiện, vậy mà không có con trai. Ta chỉ có một đứa con gái, câm từ lúc mới sinh. Anh hỏi giùm ta vì sao lại khổ như thế." Anh nghèo nhận lời. Phú ông đưa tiền lộ phí, anh lại lên đường.
Đi lâu thật lâu mà vẫn chưa tới biển, tiền lại cạn. Anh ghé nhà một phú ông khác xin giúp đỡ. Phú ông này có một khu vườn trồng đã ba mươi năm. Cây nào cũng cao lớn, xanh tốt, vậy mà chẳng bao giờ ra một quả nào. Phú ông cho anh đủ thứ cần dùng, rồi dặn: "Anh gặp Ngọc Hoàng thì hỏi giúp ta, vì sao vườn ta cây tốt mà không trái." Anh nghèo lại nhận lời, cảm ơn rồi đi tiếp.
Cuối cùng anh cũng tới bờ biển. Sóng nước mênh mông, hòn đảo mờ xa, anh chẳng có thuyền bè gì để sang, chỉ biết ngồi trên bãi mà than thở. Bỗng một con ba ba lớn ngoi lên khỏi mặt nước, hỏi: "Anh muốn đi đâu?" Anh kể đầu đuôi. Ba ba nói: "Ta sẽ cõng anh sang đảo, nhưng anh hỏi giúp ta một việc. Ta tu đã một nghìn năm mà vẫn mãi là thân ba ba, chẳng đổi được kiếp." Anh nhận lời, trèo lên lưng ba ba. Ba ba rẽ sóng, đưa anh sang đảo.
Anh quỳ lạy Ngọc Hoàng, thưa: "Con sang được đây là nhờ con ba ba cõng. Ba ba nhờ con hỏi vì sao tu một nghìn năm mà vẫn chưa đổi được kiếp." Ngọc Hoàng phán: "Con ba ba ấy ngậm một viên ngọc quý. Chừng nào chưa đem ngọc cho người khác thì nó còn mãi là ba ba." Anh lại thưa chuyện phú ông làm điều thiện mà không có con trai, con gái lại câm. Ngọc Hoàng phán: "Số cô gái ấy là làm vợ một ông trạng nguyên. Khi nào thấy mặt người chồng của mình, cô sẽ nói được."
Anh lại hỏi chuyện khu vườn không trái. Ngọc Hoàng phán: "Dưới vườn ấy chôn nhiều vàng bạc. Đào lên hết thì cây sẽ ra quả." Ba việc đã xong, anh định hỏi đến chuyện của mình, thì Ngọc Hoàng nổi giận: "Ta ra nơi hoang vắng này cho được thong thả, thế mà người đời vẫn kéo đến quấy rầy!" Nói rồi Ngọc Hoàng bay về trời. Anh nghèo đứng ngẩn ra. Hỏi giúp người thì được trả lời đủ cả, riêng câu hỏi của mình thì chẳng ai đáp. Anh thở dài, nghĩ chắc số mình đã thế, đành quay về.
Ra tới bờ, ba ba đã chờ sẵn, hỏi anh việc nhờ có xong không. Anh kể lại hết, cả lời Ngọc Hoàng về viên ngọc. Ba ba nghĩ: chuyện viên ngọc chẳng ai trên đời biết, vậy hẳn lời anh là thật. Nó bèn há miệng nhả viên ngọc ra, tặng anh để đền công. Viên ngọc vừa rời miệng, con ba ba liền hoá thành người. Hai người cúi chào nhau, rồi mỗi người một ngả. Anh nghèo cầm viên ngọc sáng lấp lánh trong tay, lòng bồi hồi, đi về phía nhà phú ông có khu vườn không trái.
Đến nhà phú ông có khu vườn, anh thuật lại lời Ngọc Hoàng. Phú ông lập tức cho người đào khắp vườn, quả nhiên lôi lên được bao nhiêu là vàng bạc. Phú ông mừng lắm, muốn để hết cho anh. Anh không chịu, chỉ nhận một nửa. Có của rồi, anh không ăn chơi phung phí, mà dốc lòng đèn sách. Mấy năm chăm chỉ, anh đi thi, đỗ đầu, được phong trạng nguyên. Nhà vua cho anh vinh quy bái tổ, cờ quạt rợp đường.
Đoàn vinh quy đi ngang nhà phú ông thứ nhất. Quan trạng nhớ lời hứa xưa, xuống ngựa vào nhà, kể lại câu trả lời của Ngọc Hoàng. Lời vừa dứt, cô con gái câm từ sau bức rèm bước ra, cất tiếng nói được ngay. Cả nhà sửng sốt mừng rỡ. Phú ông nói: "Trời đã định như vậy rồi." Rồi ông gả cô cho quan trạng. Anh nghèo năm xưa đi hỏi số mình mà chẳng được trả lời, nào ngờ chính những câu hỏi giúp người khác lại đổi cả đời anh. Mà từ đó, nhà anh cũng chẳng còn khó đến đời thứ tư.