Ngày xưa có một ông vua lớn, có vợ và một người con trai mà ông thương lắm. Cậu bé còn nhỏ thì nhà vua thấy mình sắp chết, bảo vợ: "Hãy hứa với ta là nàng sẽ không lấy chồng khác, mà dành cả đời chăm con." Hoàng hậu khóc nức nở, thề sẽ không bao giờ tái giá. Nhà vua yên lòng, mấy hôm sau thì mất. Nhưng vua vừa tắt thở, hoàng hậu đã nghĩ: "Hứa là một chuyện, giữ là chuyện khác." Nắm đất cuối cùng vừa lấp mộ, bà đã lấy một quý tộc nước láng giềng và đưa hắn lên ngôi thay hoàng tử. Ông vua mới độc ác, cho con riêng của vợ ăn đói, mặc rách, và hẳn đã giết cậu rồi nếu không sợ dân chúng.
Cạnh vườn cung điện có một dòng suối, nhưng không chảy nước mà chảy sữa. Giàu nghèo ai cũng ra múc bao nhiêu tùy thích. Vừa lên ngôi, ông vua mới cấm không ai được lại gần, ai trái lệnh sẽ bị lính bắt. Chỉ vì ác ý, chứ sữa thì thừa cho cả nước. Mấy hôm liền không ai dám ra suối. Rồi lính canh để ý thấy cứ tờ mờ sáng lại có một người râu vàng xách thùng xuống múc đầy sữa, rồi tan biến như làn khói trước khi họ kịp tới gần. Vua không tin, đích thân ra rình. Đúng lúc rạng đông, người râu vàng lại đến, múc đầy thùng, rồi trong chớp mắt biến mất như bị đất nuốt. Nhà vua đứng há miệng nhìn chỗ người kia vừa đứng, tức điên lên.
Vua cho lính nấp sau mọi bụi cây, nhưng hễ họ rón rén tới, vươn tay ra tóm thì người râu vàng lại biến mất. Vua treo thưởng lớn cho ai bày được mẹo bắt. Một ông lính già đến hiến kế: đặt bánh mì, thịt muối và một bình rượu bên bờ suối, rượu bỏ thuốc mê. Sáng hôm sau, người râu vàng xuống suối, ăn uống rồi ngủ say, lính trói lại đem về cung. Vua nhốt ông vào một chiếc lồng vàng, hả hê khoe với khách các nước. Tỉnh dậy, người tù cố nói chuyện mà chẳng ai nghe, ông bèn im hẳn, người ta tưởng ông là người rừng câm. Ông khóc than suốt ngày, chẳng muốn ăn uống. Vua sợ ông chết mất thì hết trò hành hạ, bắt bếp trưởng đưa món ăn từ bàn vua sang.
Được chừng một tháng, vua phải đi đánh trận. Trước khi đi, hắn gọi con riêng của vợ đến: "Nghe đây. Trong lúc ta vắng, mày phải trông người tù. Cho ăn uống đủ, nhưng không được để hắn thoát. Ta về mà không thấy hắn thì mày sẽ chết một cái chết khủng khiếp." Hoàng tử mừng thầm vì cha dượng đi xa, ngày đêm ở cạnh cái lồng, chơi đùa ngay bên ấy. Một hôm cậu tập bắn cung bạc, một mũi tên rơi vào lồng. Cậu chạy tới xin lại. Người râu vàng đáp: "Thả ta ra thì ta trả." Cậu bảo nếu thả, cha dượng về sẽ giết mình. Người kia đưa trả mũi tên qua song, rồi lại van xin tha thiết. Cậu bé vốn hay thương người, bèn kéo then cửa. Người râu vàng bước ra: "Ta sẽ trả ơn cậu nghìn lần," rồi biến mất.
Cậu nghĩ ở lại chờ cha dượng thì chỉ có chết, nên chập tối lẻn trốn đi. Nhiều ngày cậu lang thang qua núi, qua rừng, chỉ có quả dại lót dạ. Một sáng thấy con chim gáy đậu trên cành, cậu giương cung định bắn để có bữa ăn. Chim kêu: "Xin đừng bắn, hoàng tử. Ở nhà tôi có hai đứa con nhỏ, không có tôi chúng sẽ chết đói." Cậu động lòng, buông cung. Chim hứa sẽ trả ơn, lại nhắc câu tục ngữ: núi với núi chẳng bao giờ gặp nhau, nhưng sinh linh với sinh linh thì có ngày gặp lại. Cậu cười rồi đi tiếp. Bên hồ, cậu gặp con vịt trời, xưa kia sinh nhật nào cậu cũng được ăn vịt trời. Rồi gặp con cò đứng một chân. Con nào cũng van xin y như thế, và lần nào cậu cũng thương tình tha cho.
Đi chưa xa, cậu gặp hai người lính giải ngũ cũng đang tìm việc. Ba người đi cùng nhau qua bảy vương quốc mà chẳng ai thuê. Cuối cùng họ tới một cung điện, nhà vua đứng trên bậc thềm hỏi họ tìm gì. Vua cho hai người lính làm phu xe, còn cậu bé thì giữ làm bạn bên mình. Hai người lính ghen tức, bàn nhau hại cậu. Họ tâu: "Cậu ta khoe nếu được làm quản kho thì không để mất một hạt lúa. Xin bệ hạ trộn một bao lúa mì với một bao lúa mạch, bắt cậu ta nhặt riêng trong hai giờ." Nhà vua vốn nhu nhược, nghe theo, phán nếu làm được thì cho làm quản kho, không làm được thì chém ngay. Hoàng tử cãi rằng mình chưa từng khoe như thế, nhưng vô ích. Người ta đổ cả núi hạt ra sàn một căn phòng trống, rồi khóa cửa lại.
Hoàng tử chẳng biết bắt đầu từ đâu. Có một nghìn người giúp và một tuần lễ cũng không nhặt xong. Cậu nằm vật xuống đất, ôm mặt khóc. Bỗng một con chim gáy bay qua cửa sổ vào: "Sao lại khóc, hoàng tử?" Cậu kể, rằng làm không xong thì sẽ phải chết. Chim bảo: "Có gì mà khóc. Ta là vua loài chim gáy, kẻ được cậu tha mạng lúc cậu đói. Giờ ta trả nợ như đã hứa." Chim bay đi, một lát sau quay lại cùng cả một đàn chim gáy dày đặc kín phòng. Chúng nhặt hăng say, chưa tan buổi chầu đã chia xong thành hai đống. Nhà vua về, không tin vào mắt mình, bới mãi không tìm thấy hạt lúa mạch nào trong đống lúa mì, hay hạt lúa mì nào trong đống lúa mạch. Vua khen cậu chăm chỉ, khôn khéo, cho làm quản kho ngay.
Hai người lính càng ghen, lại bày mưu. Họ tâu rằng cậu khoe nếu được giữ kho báu thì không mất một cây kim vàng, xin vua ném nhẫn của công chúa xuống suối, bắt cậu tìm. Ông vua dại dột lại nghe, phán nếu cậu không tìm thấy trước khi vua họp xong thì sẽ chết thảm. Cãi cũng vô ích. Nhưng cậu nghĩ, tìm nhẫn dưới suối thì khó, chứ ngồi trong cung thì chắc chắn chẳng tìm được. Cậu ra suối, dò mãi dưới làn nước trong mà không thấy, đành ngồi gốc cây khóc. Một giọng nói vang lên trên đầu: "Sao thế, hoàng tử?" Đó là con vịt trời. Nghe chuyện, vịt bảo: "Đừng lo, ta là vua loài vịt trời được cậu tha mạng, giờ đến lượt ta cứu cậu." Cả một đàn vịt bơi khắp dòng suối mò tìm. Vua chưa họp xong, chiếc nhẫn đã nằm trên cỏ cạnh cậu. Vua lại phong cậu giữ kho châu báu.
Hai người lính lại đặt điều: "Cậu ta bảo đêm nay trong cung sẽ có một đứa trẻ ra đời, biết nói mọi thứ tiếng trên đời và chơi được mọi nhạc cụ. Cậu ta là nhà tiên tri hay phù thủy?" Nhà vua từng học phép thuật mà chẳng phép nào linh, nghe vậy giận run, lắp bắp thề nếu điều ấy không thành thì sẽ buộc cậu vào đuôi ngựa kéo đi khắp thành cho tới chết. Cậu chẳng biết phép gì, nằm khóc trong phòng. Có tiếng gõ cửa sổ, một con cò đứng đó. Nghe chuyện, cò bảo: "Đừng buồn, ta là vua loài cò được cậu tha mạng. Ta sẽ tìm đứa trẻ ấy." Cò bay đi, rồi ngậm về một em bé quấn tã, đặt cạnh cây đàn lute. Em bé vươn tay gảy một khúc nhạc hay tới mức cậu quên hết sầu. Đưa sáo, đưa đàn dây, em đều chơi được. Cậu hỏi bằng mọi thứ tiếng mình biết, em trả lời trôi chảy hết.
Sáng hôm sau, nhà vua tới tận phòng, tận mắt thấy những điều kỳ diệu đứa bé làm được. "Phép của con mà sinh ra được đứa trẻ thế này thì con hơn mọi phù thủy trên đời, ta gả con gái cho con." Vốn quen muốn gì có nấy, vua cho cưới ngay, mở tiệc linh đình. Tiệc xong, vua hỏi: "Giờ con là con rể ta rồi, nói cho ta biết con dùng phép gì?" Hoàng tử thưa: "Thưa cha, con chẳng biết phép gì. Chỉ là lần nào con cũng thoát được cái chết treo trên đầu." Rồi cậu kể hết: chuyện bị cha dượng hành hạ phải bỏ trốn, chuyện tha mạng ba con chim, chuyện hai người lính vì ghen mà tìm mọi cách hại mình. Nhà vua mừng thầm vì con gái mình lấy được một hoàng tử chứ không phải kẻ tầm thường. Vua sai đánh roi đuổi hai người lính đi, dặn rằng nếu còn ló mặt qua biên giới thì sẽ chịu đúng cái chết chúng định dành cho hoàng tử.