Về kệ Người lớn

Ông già rao bán mình làm cha

Khoảng 6 phút · 10 cảnh

Giận con rể coi thường mình, một ông lão giàu có bỏ nhà đi khắp chợ rao: "Ai mua tôi về làm cha?" Ai cũng cười chê, chỉ có đôi vợ chồng nghèo mồ côi bỏ ra năm quan tiền vay mượn để rước ông về phụng dưỡng, dù phải cầm cố cả con lẫn chính mình.

Cốt truyện theo: Truyện dân gian Việt Nam, A. Landes chép (1886)

Ngày xưa có một ông lão giàu có, chỉ có độc một cô con gái, đã lấy chồng và có một đứa con nhỏ. Một hôm ông sang nhà con rể chơi, ngồi trò chuyện với ông thông gia, tức là bố của con rể, trong khi dưới bếp làm cơm. Cơm nước xong, người nhà sai đứa cháu lên mời. Đứa bé chạy vào thưa: "Ông nội ơi, cơm chín rồi ạ." Ông ngoại hỏi: "Sao cháu không mời cả hai ông?" Đứa bé thật thà đáp: "Người ta chỉ bảo cháu đi mời ông nội thôi."

Ông ngoại tức lắm, thấy mình bị coi nhẹ. Về đến nhà, ông bảo vợ: "Bà ở nhà, tôi đi kiếm con đây. Có con gái thì cũng như không, thằng rể nó có coi tôi ra gì đâu." Bà vợ nghe vậy, tưởng ông muốn lấy vợ lẽ để có thêm con, bèn hết lời can ngăn. Nhưng ông lão một mực không nghe. Ông giao hết của cải trong nhà cho vợ giữ, rồi một mình ra đi.

Đi cách xa nhà một quãng, ông lão bắt đầu lang thang khắp làng trên xóm dưới, chợ này chợ khác, miệng rao to: "Ai mua tôi về làm cha không?" Ai nghe cũng xua đuổi, cười chê: "Mua về làm cha à! Mua cái xác về mà chôn chắc! Đến nuôi làm đầy tớ lấy cơm, người ta cũng chẳng thèm." Thời ấy, thờ cha kính mẹ là nghĩa nặng, ma chay giỗ chạp tốn kém, nên chẳng ai muốn rước gánh nặng ấy về cho người dưng. Mặc người ta chế giễu, ông lão vẫn cứ rao.

Có hai vợ chồng nghèo nghe ông lão rao, bảo nhau: "Mình không còn cha mẹ. Đây có người cha tự đến với mình. Ta thử hỏi xem ông bán bao nhiêu, nếu đủ sức thì ta mua." Họ mời ông lão vào nhà, hỏi: "Ông bán mình bao nhiêu?" Ông lão đáp: "Năm quan tiền." Vợ chồng nghèo, trong nhà chẳng có đồng nào, người chồng bảo vợ đi vay. Người vợ chạy vạy khắp xóm, mượn đủ năm quan, mang về trao tận tay ông lão.

Từ đó, ông lão sống với hai vợ chồng. Họ chăm sóc ông chẳng khác gì cha ruột. Họ dạy các con phải kính trọng ông như ông nội. Còn ông lão thì chỉ ăn rồi ngủ, chẳng làm giúp một việc gì trong nhà. Hai vợ chồng đi làm thuê làm mướn cho người ta để nuôi cha nuôi con. Chồng đi gánh thuê, vợ đi cấy mướn, có miếng ngon nào cũng phần cho cha trước. Nhưng làm lụng đến mấy cũng không đủ ăn, cảnh nhà mỗi ngày một túng quẫn.

Cùng đường, hai vợ chồng đành tính đem một đứa con đi ở đợ cho nhà giàu để lấy ít tiền. Họ đến thưa với ông lão: "Thưa cha, chúng con hết cách rồi. Chúng con tính cho một đứa đi ở đợ để lấy tiền." Nói đến đó, người vợ nghẹn ngào, nước mắt lăn dài. Ông lão chỉ đáp: "Tuỳ các anh chị." Mà năm quan tiền người ta trả cho ông, ông vẫn còn nguyên. Ông gói ghém cẩn thận, đêm đêm gối đầu lên ngủ, chẳng hề có ý lấy ra tiêu.

Đứa con đầu đi ở rồi đến đứa thứ hai. Khi tiền lại cạn, người chồng bảo vợ: "Mình ở nhà chăm sóc cha, tôi đi ở đợ cho người ta vậy." Họ báo cho ông lão biết, ông lão cũng chẳng nói gì. Ông lão sống ở nhà hai vợ chồng nghèo đã hơn hai năm. Đến lúc này, họ đã cạn sạch, không còn gì nữa.

Bấy giờ ông lão bảo người con dâu nuôi dẫn ông đến nhà nơi chồng chị đang ở đợ. Đến nơi, ông xin chủ nhà cho con trai ông về nhà mấy ngày để lo việc. Chủ nhà bằng lòng. Ông lão bảo hai vợ chồng: "Sáng mai dọn một bữa cơm, ăn xong thì dắt các con đi theo tôi." Sáng hôm sau, cả nhà lên đường. Ông lão ôm theo năm quan tiền, dẫn họ đi mãi mà chẳng nói đi đâu. Hai vợ chồng không dám hỏi, chỉ lặng lẽ dắt con theo sau, qua hết làng này đến làng khác.

Đi đến tận nhà mình, ông lão gọi vợ: "Bà ra đây mà đón con trai con dâu tôi đi tìm được, dẫn về đây này." Nói rồi ông đặt năm quan tiền vào tay vợ. Bà lão mới đầu chẳng hiểu ra sao. Đợi ông nghỉ ngơi xong, ông mới kể lại đầu đuôi câu chuyện. Bà lão mừng rỡ đón hai vợ chồng vào nhà, giao cho họ trông coi mọi việc trong nhà.

Ông bà lão bỏ tiền chuộc người chồng và các con về. Từ đó, đôi vợ chồng nghèo nhận hai ông bà làm cha mẹ, phụng dưỡng ông bà cho đến trọn đời. Người ta kể chuyện này để nhắc rằng tấm lòng thật thà, biết thương người già không nơi nương tựa, có khi được đền đáp gấp trăm lần những gì mình đã bỏ ra.