Về kệ Người lớn

Perseus và cái đầu đáng sợ

Khoảng 12 phút · 11 cảnh

Bị đẩy ra biển trong chiếc hòm đồng từ khi còn ẵm ngửa, chàng Perseus lớn lên rồi lỡ lời thề mang về cái đầu của nàng Medusa, kẻ mà ai nhìn vào cũng hoá đá. Thần thoại Hy Lạp kể đầy đủ: ba bà Xám chung một con mắt, đôi giày bay, chiếc mũ tàng hình, nàng Andromeda bên ghềnh biển và lời tiên tri không ai trốn được.

Cốt truyện theo: Thần thoại Hy Lạp, Andrew Lang kể lại (1889)

Ngày xưa, ở thành Argos có vua Acrisius chỉ sinh được một người con gái là nàng Danaë. Vua mong có con trai, hay ít ra một đứa cháu ngoại để nối ngôi, bèn đi hỏi nhà tiên tri. Nhà tiên tri phán một câu làm vua lạnh gáy: chính con trai của con gái ngài sẽ giết ngài. Vua nghĩ, thà không có cháu còn hơn chết vì tay cháu. Ông sai thợ đào một cái hố tròn thật sâu, xây dưới đó một ngôi nhà bằng đồng, rồi nhốt con gái vào. Từ đó nàng Danaë không thấy đồng cỏ, không thấy biển, chỉ thấy một khoảng trời qua ô cửa lớn trên mái.

Một hôm, nàng thấy bầu trời như mở ra, một trận mưa vàng lấp lánh trút qua ô cửa, nằm long lanh khắp phòng. Ít lâu sau, nàng sinh một bé trai, đặt tên là Perseus. Vua cha hay tin thì vừa giận vừa sợ, vì đứa trẻ định mệnh đã ra đời. Nhưng hèn nhát đến đâu, ông cũng không nỡ tự tay giết con, giết cháu. Ông sai bỏ hai mẹ con vào một chiếc hòm lớn bịt đồng, rồi đẩy ra biển khơi, mặc cho sóng nhấn chìm, cho đói khát, hay trôi dạt đến xứ nào thật xa. Suốt ngày suốt đêm chiếc hòm bập bềnh giữa sóng gió. Đứa bé không biết sợ, ngủ ngon lành, còn người mẹ áp má vào con mà hát ru, nước mắt lặng lẽ rơi theo tiếng sóng vỗ.

Trời sáng, sóng đánh chiếc hòm dạt vào bờ đảo Seriphos. Một người đánh cá tốt bụng tên là Dictys kéo hòm lên bãi, cạy nắp ra, thấy một người đàn bà xinh đẹp và một đứa bé. Ông đem hai mẹ con về nhà, nuôi nấng Perseus đến khi thành một chàng trai cường tráng. Bấy giờ vua đảo là Polydectes đem lòng muốn lấy Danaë, nhưng biết nàng không bao giờ rời con trai. Hắn bày mưu: mở tiệc, bắt mọi người dâng lễ vật mừng cưới một nữ hoàng láng giềng. Perseus chẳng có gì, bị cả bàn tiệc cười nhạo. Nhà vua nói: Không có gì thì đi mà lấy cái đầu đáng sợ về đây. Chàng trai kiêu hãnh đứng dậy thề: Ta sẽ mang nó về, nếu người sống có thể mang được.

Người ta bảo chàng: ở tận chốn xa có ba chị em Gorgon, đàn bà quái dị, cánh vàng, vuốt đồng, trên đầu thay tóc là rắn. Ai nhìn vào chúng là hoá đá ngay. Hai người chị không thể chết, chỉ người em út là Medusa, mặt đẹp mà buồn, mới có thể bị giết. Chính cái đầu ấy chàng đã thề mang về. Chiều tối, Perseus ra ngồi một mình trên tảng đá nơi chiếc hòm năm xưa dạt vào. Bỗng có người chạm vai chàng. Đó là một chàng trai như con nhà vua, cầm cây gậy có cánh vàng quấn hai con rắn vàng, mũ và giày đều có cánh, đi cùng một bà cao lớn, mắt xanh sáng như sao. Người đời sau gọi họ là thần Hermes và nữ thần Athena. Bà bảo: Lời thề dại dột và vội vàng, nhưng người can đảm vẫn giữ được.

Nữ thần nói: muốn lấy cái đầu ấy, con cần ba thứ: mũ tàng hình, gươm sắc chém đứt sắt, và giày bay. Thần Hermes cởi đôi giày có cánh trao cho chàng, dặn xong việc phải trả lại, rồi chỉ đường lên phương bắc tìm ba bà Xám. Đôi giày đưa Perseus bay vút qua biển xanh, tới tận nơi tận cùng thế giới, nước đóng băng, không cỏ, không người. Trong một hang băng xanh lạnh ngắt, ba bà Xám già nhất trong muôn loài ngồi gật gù, tóc trắng như tuyết, cả ba chỉ có chung một con mắt và một cái răng. Chàng rón rén lẻn vào, đợi lúc bà này chuyền mắt cho bà kia thì chộp lấy. Ba bà lần mò hỏi nhau mắt đâu, rồi nghe tiếng chàng cười mà bật khóc, nước mắt đông thành đá lạnh rơi lách cách.

Các bà van xin trả mắt. Chàng thương lắm, nhưng nhất quyết không trả nếu họ không chỉ đường đến chỗ các tiên nữ giữ vườn. Ba bà vốn có họ với chị em Gorgon, khó lòng mà nói, cuối cùng đành bảo: cứ đi mãi về phía nam, đất bên trái, biển bên phải. Perseus trả lại con mắt, rồi bay mãi cho đến một hòn đảo phủ đầy cây trổ hoa. Ở đó, ba nàng tiên mặc áo xanh, áo trắng, áo đỏ đang múa hát quanh một cây táo trái vàng, canh giữ nó từ thuở xa xưa đến ngày tận thế. Các nàng mừng rỡ đón chàng, trao cho chàng thanh gươm lưỡi kim cương, chiếc mũ tàng hình, một cái túi da và một tấm khiên sáng loáng như gương. Các nàng chúc chàng may mắn rồi lại múa quanh cây táo.

Đội mũ tàng hình, đeo túi, khoác khiên, Perseus bay qua dòng sông lớn cuộn quanh thế giới như một con rắn. Bên bờ sông, dưới gốc cây dương đã chết, ba chị em Gorgon đang ngủ giữa đống lá khô. Cánh vàng xếp lại, vuốt đồng bắt chéo, rắn trên đầu ngoằn ngoèo thò ra từ đám lông vũ. Hai người chị vùi đầu dưới cánh như chim. Người em út nằm ngửa giữa hai chị, gương mặt đẹp và buồn hướng lên trời, mắt mở trừng trừng dù đang ngủ. Nếu chàng nhìn thẳng vào nàng, chàng đã hoá đá vì kinh hãi và thương xót. Nhưng chàng đã nghĩ ra cách. Chàng giơ tấm khiên lên như tấm gương, chỉ nhìn bóng của họ trong đó, lùi dần lại gần, rồi vung gươm chém ngược ra sau một nhát. Cái đầu đáng sợ lìa khỏi thân. Chàng nhét nó vào túi và bay đi, không ngoảnh lại.

Hai người chị choàng tỉnh, vụt bay lên như hai con chim khổng lồ. Họ không thấy chàng vì chiếc mũ tàng hình, nhưng cứ đánh hơi mà đuổi theo xuyên qua mây. Họ đến gần đến mức chàng nghe rõ tiếng cánh vàng va lách cách và tiếng họ rít gọi nhau: Đây này, đây này! Không, đằng kia, nó đi lối này! Nhưng đôi giày bay nhanh hơn cánh họ. Tiếng rít xa dần, tắt hẳn khi chàng vượt qua dòng sông vòng quanh thế giới. Perseus thở phào, quay về hướng đông tìm đường về quê.

Đang bay, chàng nhìn xuống thấy một thiếu nữ bị xích vào cột đá ở mép nước triều. Perseus đáp xuống, cất tiếng hỏi, nàng càng sợ vì chỉ nghe tiếng mà không thấy người. Chàng sực nhớ, bỏ mũ ra. Trước mặt nàng là một chàng trai tóc vàng xoăn, mắt xanh, gương mặt rạng rỡ. Chàng chém đứt xích, hỏi vì sao người ta đối xử tàn nhẫn với nàng. Nàng là Andromeda, con vua xứ ấy. Mỗi ngày một con thuỷ quái lên ăn thịt một cô gái, hôm nay đến lượt nàng. Vừa dứt lời, một cái đầu dài hung tợn trồi lên khỏi sóng, đớp tới. Con quái vội quá nên trượt. Trước khi nó kịp ngoạm lần nữa, Perseus đã rút cái đầu đáng sợ ra giơ lên. Mắt thuỷ quái chạm vào, nó hoá đá ngay, và tảng đá ấy còn nằm bên bờ biển đến tận bây giờ.

Cả kinh thành đang khóc thương nàng công chúa, thấy nàng trở về lành lặn thì không tin vào mắt mình. Vua và hoàng hậu mừng rỡ gả nàng cho Perseus, cưới xin linh đình. Không thể mang vợ bay qua trời, chàng đem giày, mũ và gươm để lại một nơi vắng trên núi, cho hai vị thần năm xưa tìm lấy. Rồi hai vợ chồng đi thuyền về đảo Seriphos. Vừa lên bến, chàng gặp ngay mẹ mình đang chạy trối chết giữa phố, vua Polydectes cầm gươm đuổi theo, vì nàng nhất quyết không chịu lấy hắn và tin rằng hắn đã giết con mình. Bà chạy ào vào tay con. Perseus chỉ kịp hôn mẹ, bước ra che, đỡ nhát gươm của hắn bằng tấm khiên, rồi quát: Ta đã thề mang cái đầu về cho ngươi, xem ta giữ lời đây! Chàng rút cái đầu ra. Mắt nhà vua vừa chạm vào, hắn hoá đá, tay vẫn còn giơ gươm.

Dân đảo mừng vì thoát ác vương, xin Perseus làm vua. Chàng từ chối, vì phải đưa mẹ về quê cha. Họ bèn tôn ông Dictys, người tốt bụng đã cứu hai mẹ con năm nào, lên ngôi. Trên đường về Argos, Perseus ghé lại triều đình một ông vua đang mở hội thi chạy, thi đấu vật, thi ném đĩa. Chàng ném đĩa xa hơn bất kỳ ai từng ném, chiếc đĩa bay vượt cả sân, rơi vào đám đông, trúng một ông lão khiến ông chết ngay. Ông lão ấy không ai khác chính là vua Acrisius, ông ngoại chàng, đã bỏ ngai trốn đi vì sợ đứa cháu tìm đến giết mình. Thế là ông bị hại bởi chính nỗi hèn nhát của mình và bởi tình cờ, lời tiên tri năm xưa đã ứng nghiệm. Còn Perseus cùng mẹ và vợ về lại vương quốc của mình, sống lâu dài và yên vui sau bao gian khổ.