Ngày xưa, ở một làng chài ven biển, có đôi vợ chồng nghèo thương nhau hết mực. Chồng ngày ngày theo thuyền ra khơi đánh cá, vợ ở nhà vá lưới, phơi cá, chiều chiều lại ra bãi cát đứng đợi. Thuyền vừa ghé bờ, chị đã chạy ra đỡ lấy giỏ cá, anh lại đưa tay lau mồ hôi trên trán vợ. Nhà chỉ có một gian lá đơn sơ, cơm chỉ có cá với rau, nhưng tiếng cười chưa lúc nào vắng. Cả làng ai cũng bảo, chưa thấy đôi vợ chồng nào quấn quýt nhau như thế.
Một hôm, người chồng cùng bạn nghề ra khơi như mọi ngày. Thuyền vừa thả lưới thì trời bỗng tối sầm. Mây đen cuồn cuộn kéo đến, gió rít từng hồi, sóng dựng cao như núi. Thuyền chao đảo, rồi lật úp giữa biển khơi. Chiều hôm ấy, cả làng ra bãi đứng chờ, chỉ thấy mấy mảnh ván trôi dạt vào bờ. Không một ai trên thuyền trở về. Người làng khóc than, lập bàn thờ cho những người đã mất ngoài biển.
Người vợ không tin chồng mình đã chết. Đêm nào chị cũng ngồi trên bãi cát nhìn ra biển, gọi tên chồng cho đến khi khản tiếng. Rồi một sáng, chị gói ít cơm nắm, một mình đi dọc theo bờ biển, mong tìm được dấu vết của anh. Chị đi qua những bãi cát dài, những gành đá dựng đứng, những làng chài lạ. Gặp ai chị cũng hỏi, ai cũng lắc đầu. Hai ngày ròng rã, chân chị rớm máu, áo quần tả tơi, mà chị vẫn không chịu quay về.
Đến chiều ngày thứ hai, chị tới chân một hòn núi lớn sát biển. Mệt lả, chị ngồi tựa vào gốc một cây cổ thụ rồi ngủ thiếp đi. Trong giấc mơ, chị thấy một ông lão đầu tóc bạc phơ bước ra từ thân cây. Ông nói: Ta là thần Cây ở đây. Thấy con một lòng thủy chung, ta rất cảm động. Chồng con chưa chết đâu. Sóng đã đánh dạt nó vào một hòn đảo ngoài khơi kia. Nó đang ngồi đó, ngày ngày nhìn về đất liền mà nhớ con.
Thần Cây trao cho chị một viên ngọc sáng long lanh, dặn: Con hãy ngậm viên ngọc này vào miệng, nhắm mắt lại, con sẽ bay được qua biển đến chỗ chồng. Nhưng phải nhớ, khi đang bay, tuyệt đối không được mở miệng nói một lời. Ngọc mà rơi ra thì không còn phép gì nữa đâu. Chị tỉnh dậy, thấy trong tay mình có một viên ngọc thật. Chị cúi lạy gốc cây ba lạy, rồi làm đúng như lời thần dặn.
Vừa ngậm ngọc, nhắm mắt, chị thấy người nhẹ bẫng, gió vù vù bên tai. Chị bay qua mặt biển mênh mông, qua những con sóng bạc đầu. Khi chân chạm đất, chị mở mắt ra thì đã đứng trên một hòn đảo đá. Kia, người chồng gầy rộc, râu tóc bờm xờm, đang ngồi trên mỏm đá nhìn về phía đất liền. Chị lấy ngọc ra, chạy đến ôm chầm lấy chồng. Hai vợ chồng ôm nhau mà khóc, rồi lại cười, kể cho nhau nghe biết bao nỗi nhớ mong.
Bàn nhau một hồi, hai vợ chồng quyết định cùng bay về làng. Người vợ lại ngậm viên ngọc vào miệng, người chồng ôm chặt lấy ngang lưng vợ. Họ bay lên, vượt qua biển rộng. Bay được nửa đường, nghĩ đến cảnh được cùng chồng về làng, chị mừng quá, quên mất lời thần dặn. Chị muốn hỏi chồng xem anh đã sống ra sao trên đảo, bèn vừa cất tiếng: Mình ơi... Viên ngọc lập tức văng khỏi miệng, rơi xuống biển sâu.
Mất ngọc, cả hai vợ chồng rơi thẳng xuống lòng biển. Người chồng vẫn ôm chặt lấy vợ, không lúc nào buông tay. Thương cho tình nghĩa ấy, trời cho họ hóa thành một loài vật lạ dưới biển, mai cứng tròn như chiếc nón úp, có cái đuôi dài nhọn. Đó là con sam. Từ ấy, sam bao giờ cũng đi đôi, con đực bám chặt trên lưng con cái, như người chồng ôm vợ khi cùng bay qua biển. Bắt được con này thì thế nào cũng có con kia, chẳng bao giờ rời nhau.
Người làng chài sau này đi biển, kéo lưới lên mà gặp đôi sam bám nhau, lại kể cho nhau nghe chuyện người vợ đi tìm chồng năm nào. Nhiều người không nỡ tách đôi sam ra, đem thả cả hai trở lại biển. Ông bà ta mới có câu thương nhau như sam, dính nhau như sam, để nói những đôi vợ chồng gắn bó, sống chết không rời. Và cũng để nhắc nhau rằng, có những lời dặn dù nhỏ thôi, mà quên đi thì phải trả giá cả một đời.