Ngày xưa ở miền nam Ireland có một ông vua và hoàng hậu sinh được ba hoàng tử. Khi các con còn nhỏ, hoàng hậu lâm bệnh nặng. Biết mình sắp mất, bà dặn vua: chàng còn trẻ, rồi sẽ lấy vợ khác. Thiếp chỉ xin chàng xây một toà tháp trên đảo giữa biển, giữ ba con ở đó cho tới khi chúng trưởng thành, để chúng không phải sống dưới tay người đàn bà nào khác. Vua rưng rưng hứa, và bà mỉm cười trút hơi thở cuối. Cả nước để tang. Vua xây tháp, đưa các con ra đảo đúng lời hứa.
Ít lâu sau, các quan khuyên vua lấy vợ mới. Hoàng hậu mới sinh một con trai, và người xưa dần bị lãng quên. Một hôm hoàng hậu tới nhà bà nuôi gà bàn việc. Lúc chia tay, bà già lại chúc: nếu hoàng hậu còn tới đây lần nữa thì gãy cổ cho xong. Hoàng hậu giận dữ đòi biết lý do. Muốn biết thì phải trả công, bà già nói: đầy một bao len, đầy một vò bơ, đầy một thùng lúa mì, mà bao ấy cần len của bảy đàn cừu trong bảy năm. Hoàng hậu bằng lòng. Ấy là vì bà ngốc quá, chẳng biết vua còn ba con trai giấu trong tháp, sau này sẽ chia nhau cả nước. Không trừ chúng đi thì mẹ con bà sẽ trắng tay.
Bà già bày mưu: hãy xin vua đón các hoàng tử về triều, rồi trong ngày hội, rủ chúng đánh bài. Giao hẹn trước mọi người: ai thua phải làm theo lệnh kẻ thắng. Đây là bộ bài, bà sẽ chẳng thua đâu. Hoàng hậu khéo léo thưa chuyện, vua vui vẻ đón con về. Ba chàng đẹp đẽ, giỏi giang, ai cũng mến. Hoàng hậu càng ghen ghét. Ván đầu bà thắng anh cả, ván hai thắng anh thứ, nhưng ván ba hoàng tử út thắng. Bà ra lệnh: hai người phải mang về con ngựa đeo chuông của Hiệp sĩ Thung lũng, không thì mất đầu. Cả triều kinh hãi, vì ai đi tìm con ngựa ấy đều chết. Tới lượt hoàng tử út ra lệnh: con sẽ đi cùng các anh, còn hoàng hậu phải đứng trên tháp cao nhất cung điện, chỉ ăn lúa còn nguyên bó, uống nước lạnh, cho tới khi chúng con về.
Ba hoàng tử lên đường, gặp một ông già hơi khập khiễng đội chiếc mũ đen kỳ lạ. Hoàng tử út hỏi tên. Ta là Trộm xứ Sloan, người ta còn gọi là Trộm Đen vì cái mũ này. Nghe chuyện ba chàng, ông lắc đầu: các cậu không biết mình liều thế nào đâu. Bảy năm nay ta rình con ngựa ấy mà chẳng trộm được. Nó khoác tấm lụa gắn sáu mươi cái chuông, ai lại gần là nó lắc mình, chuông vang khắp vùng. Kẻ nào bị hiệp sĩ bắt đều bị ném vào lò lửa đỏ rực. Về không có ngựa thì mất đầu, hoàng tử nói, đường nào cũng chết. Nếu là ta, ta thà chết dưới tay hiệp sĩ còn hơn dưới tay mụ hoàng hậu độc ác, Trộm Đen nói. Ta sẽ dẫn đường, sống chết có nhau.
Trộm Đen dẫn họ tới gần lâu đài hiệp sĩ, chờ tới nửa đêm, khi mọi người say ngủ, vì con ngựa là kẻ canh duy nhất ở đó. Nhưng họ chưa tới chuồng ngựa thì nó đã hí vang, lắc mình, sáu mươi cái chuông reo inh ỏi. Hiệp sĩ và lính tráng choàng dậy. Bốn người bị vây bắt, giải vào gian ngục có lò lửa cháy suốt ngày đêm. Lũ trộm to gan, hiệp sĩ quát, ta sẽ không thiêu cả lũ một lần, mà từng đứa một, để đứa sau cùng phải nhìn bạn mình chịu tội. Nhóm lửa lên, thiêu đứa trẻ nhất trước, cuối cùng là lão già mũ đen kia, trông lão như đầu sỏ.
Ta từng cận kề cái chết hơn cậu bé kia, mà vẫn thoát, Trộm Đen nói. Nếu chuyện của ta nguy hơn, ngài có tha cho cậu ấy không? Được, kể đi. Hồi trẻ ta hoang lắm. Một đêm lỡ đường, ta trèo lên nằm trên xà một lò sấy cũ. Ba mụ phù thuỷ mang ba bao vàng vào, gối đầu lên mà ngủ, còn bảo nhau: Trộm Đen mà tới thì chẳng còn một xu. Chúng ngủ say, ta lén thay mỗi bao vàng bằng một tảng than bùn rồi chuồn. Chẳng bao lâu, một con chó săn, một con thỏ và một con diều hâu đuổi theo ta. Ta trèo lên cây. Một mụ hoá thành cái đe, một mụ hoá thành thỏi sắt, mụ thứ ba rèn chúng thành chiếc rìu mà chặt cây. Cây nghiêng dần, chỉ một nhát nữa là đổ. Đúng lúc rìu giơ lên, gà gáy sáng, ba mụ biến mất, ta mang vàng chạy thoát. Hiệp sĩ gật gù, tha cho hoàng tử cả.
Nhóm lửa lên, thiêu đứa thứ hai, hiệp sĩ nói. Cậu ấy cũng sẽ thoát thôi, Trộm Đen đáp, ta còn thoát hiểm lạ hơn. Có lần ta túng tiền, nghe tin một giám mục giàu có vừa mất, được chôn cùng ngọc ngà áo quý. Đêm ấy ta vào hầm mộ dài tăm tối. Bỗng có tiếng chân rảo tới, ta hoảng sợ chạy ra, thấy một bóng người áo đen chặn lối, ta bắn một phát, người ấy ngã xuống. Hoá ra đó là một thầy tu đã vào cướp trước ta. Ta hối hận lắm, nhưng việc đã rồi. Ta ôm bọc của cải định đi thì lính canh kéo tới, bảo nhau Trộm Đen hẳn đang ở trong. Ta dựng xác người kia đứng lên, nấp sau lưng. Lính thấy người áo đen, la lên đó là Trộm Đen, bắn ngay. Ta buông xác xuống, nép vào góc tối. Chúng ùa vào tận cuối hầm lục soát, còn ta lẻn ra, từ đó chẳng ai bắt được Trộm Đen.
Ngươi đã cứu hai hoàng tử, hiệp sĩ nói, nhưng ta thương cậu út này. Kể được chuyện lạ nữa, ta tha cả cậu ấy. Ta để dành chuyện hay nhất cho cậu ấy đấy, Trộm Đen đáp. Có lần ta lạc trong rừng lớn, tới một lâu đài vắng lặng. Một thiếu phụ đang ôm đứa bé trên gối mà khóc. Chủ lâu đài là gã khổng lồ một mắt giữa trán, ăn thịt người. Hắn mang đứa bé này về, bắt tôi làm bánh nhân từ nó. Ta bảo: chỉ cho ta chỗ gửi đứa bé, ta sẽ bắt con heo rừng về làm bánh thay. Cắt một ngón tay đứa bé bỏ vào bánh, để nếu hắn ngờ thì chị lật ngay ra cho hắn thấy. Ta mang đứa bé tới nhà một người đàn bà tử tế, rồi đem heo về.
Vừa ăn xong thì gã khổng lồ về. Thiếu phụ bảo ta nằm lẫn giữa những xác người trong phòng kia, cởi áo ra cho hắn khỏi nhận ra. Hắn đòi bánh, chê có mùi thịt heo, nàng lật ngay ngón tay lên, hắn mới tin. Ăn chưa đủ, hắn mài dao, mò vào giữa đám xác, cắt mất nửa hông ta đem đi nướng. Ta đau mà không dám kêu. Hắn uống rượu say mềm rồi ngủ ngáy. Ta nhờ thiếu phụ buộc vết thương, nung đỏ cây xiên nướng mà đâm vào mắt hắn. Hắn mù mà vẫn đuổi theo, ném chiếc nhẫn yểm bùa dính chặt vào ngón chân ta. Hắn gọi nhẫn ở đâu, nhẫn đáp ngay trên chân ta. Ta rút kiếm chặt luôn ngón chân, ném xuống ao cá. Hắn gọi nữa, nhẫn đáp từ dưới ao, hắn nhảy theo, chìm nghỉm mà chết đuối. Vì thế ta khập khiễng tới giờ.
Một bà lão nãy giờ đứng nghe bỗng lên tiếng: thưa chủ nhân, chuyện ấy thật cả đấy. Tôi chính là người đàn bà trong lâu đài gã khổng lồ, còn ngài là đứa bé suýt bị làm bánh, và đây là người đã cứu ngài. Ngài nhìn bàn tay mình thì biết, ngón tay bị cắt đi để lừa gã khổng lồ. Hiệp sĩ sững sờ, nhìn bàn tay thiếu ngón từ thuở nhỏ, hiểu rằng mọi chuyện là thật. Đây là ân nhân của ta ư? Hỡi người dũng cảm, ta chẳng những tha cho tất cả, mà còn giữ ngươi ở bên suốt đời, ăn uống như hoàng tử. Nghe các hoàng tử phải trộm ngựa vì sao, ông nói: vậy ta tặng con ngựa, còn hơn để người dũng cảm này phải chết. Nhớ thường tới thăm ta.
Ba hoàng tử cùng Trộm Đen hớn hở dắt con ngựa đeo chuông về cung. Suốt thời gian ấy, hoàng hậu độc ác vẫn phải đứng trên ngọn tháp. Nghe tiếng chuông vang từ xa, mụ biết các hoàng tử đã trở về, mang theo con ngựa. Uất ức và cay cú, mụ gieo mình từ đỉnh tháp xuống, tan xác. Ba hoàng tử sống yên vui trong suốt đời vua cha, và lúc nào cũng giữ Trộm Đen ở bên mình. Còn sau khi vua già mất, họ ra sao, thì chẳng ai còn biết nữa.