Vua Aegeus của Athens mãi không có con trai. Trên đường từ đền thần về, ông ghé thành Troezen, và ở đó ông ăn ở với nàng Aethra, con gái vua Pittheus. Trước khi trở về Athens, Aegeus đặt một thanh gươm và một đôi dép dưới một tảng đá lớn. Ông dặn Aethra: “Nếu nàng sinh con trai, khi nó lớn đủ sức lật được tảng đá này, hãy để nó lấy gươm và dép, rồi tìm tới ta. Nhưng đừng cho ai biết nó là con ta.” Ở Athens, vua có năm mươi người cháu, con của em trai Pallas, đang rình rập ngai vàng. Aegeus sợ họ hại đứa con chưa chào đời.
Aethra sinh được một con trai, đặt tên là Theseus. Cậu lớn lên khoẻ mạnh, can đảm, nổi tiếng khắp vùng. Khi tròn tuổi trưởng thành, mẹ dẫn cậu tới tảng đá. Theseus ghé vai vào, gồng mình đẩy một hơi, tảng đá lật nghiêng, để lộ thanh gươm và đôi dép của cha. Mẹ kể cho chàng nghe cha chàng là ai. Người ta khuyên chàng đi đường biển cho an toàn, vì đường bộ đầy kẻ cướp. Nhưng chàng chọn đường bộ, vì chàng muốn dẹp yên con đường ấy cho người đi sau.
Ở Epidaurus, chàng gặp Periphetes, kẻ dùng chiếc chùy sắt đánh người qua đường. Chàng hạ hắn và giữ chiếc chùy làm vũ khí. Ở eo đất Corinth là Sinis, kẻ bẻ cong hai cây thông để hại khách lạ, chàng bắt hắn chịu chính trò của hắn. Ở Crommyon, chàng diệt con lợn lòi hung dữ. Trên vách đá Megara, Sciron bắt khách rửa chân cho hắn rồi đá họ xuống biển, chàng ném hắn xuống đúng chỗ ấy. Ở Eleusis, chàng vật ngã Cercyon. Cuối cùng là Procrustes, kẻ đặt khách lên chiếc giường của hắn, người dài thì hắn chặt bớt, người ngắn thì hắn kéo ra. Theseus bắt hắn nằm lên chính giường mình, và con đường từ đó được yên.
Theseus tới Athens. Khi ấy, vua Aegeus đang sống với nàng phù thuỷ Medea, người đã hứa sinh con cho ông. Medea nhận ra chàng trai lạ là ai và sợ mất chỗ của mình. Nàng nói với vua rằng kẻ này tới để mưu hại ông. Vua không nhận ra con mình, liền sai chàng đi bắt con bò mộng hung dữ ở Marathon. Theseus bắt được con bò và đem về. Medea bèn rót sẵn thuốc độc vào chén rượu, để vua mời chàng uống trong buổi tiệc. Chén rượu vừa trao tay, Theseus rút gươm ra như để cắt thịt. Vua nhìn thấy chuôi gươm, nhận ra gươm của mình, liền hất văng chén rượu khỏi tay con.
Medea bị đuổi khỏi Athens. Nhưng thành phố đang mang một nỗi đau lớn hơn. Nhiều năm trước, con trai của vua Minos xứ Crete đã bỏ mạng trên đất Athens. Minos đem quân trả thù, trời lại giáng dịch bệnh, và Athens phải chịu cống nạp: cứ đến kỳ, gửi bảy chàng trai và bảy cô gái sang Crete làm mồi cho Minotaur. Đó là con quái vật mình người đầu bò, con của hoàng hậu Pasiphae, bị nhốt trong toà mê cung do người thợ Daedalus dựng nên. Ai vào mê cung đều không tìm được lối ra. Đến kỳ cống nạp thứ ba, Theseus tự nguyện đi cùng đoàn người, nhiều người nói chàng bị bốc thăm trúng.
Con tàu chở đoàn người xấu số bao giờ cũng giương buồm đen. Trước khi đi, vua Aegeus dặn con: “Nếu con còn sống trở về, hãy giương buồm trắng, để cha từ xa đã biết tin vui.” Theseus hứa với cha. Ông vua già đứng trên bờ, nhìn con tàu buồm đen nhỏ dần ngoài khơi, cho tới khi chỉ còn là một chấm mờ giữa biển.
Tới Crete, công chúa Ariadne, con gái vua Minos, vừa nhìn thấy Theseus đã đem lòng yêu. Nàng hứa giúp chàng nếu chàng đưa nàng về Athens làm vợ. Theseus thề sẽ làm như vậy. Ariadne tìm tới người thợ Daedalus, và theo lời ông chỉ, nàng trao cho Theseus một cuộn chỉ. Nàng thì thầm: “Chàng buộc đầu chỉ vào cửa mê cung, vừa đi vừa thả. Khi xong việc, chàng cứ lần theo sợi chỉ mà trở ra.”
Theseus buộc chỉ vào cửa rồi bước vào bóng tối. Lối đi rẽ trái rẽ phải, tách đôi rồi lại nhập làm một, quay về chỗ cũ mà tưởng là chỗ mới. Chàng cứ đi, cuộn chỉ cứ nhỏ dần trong tay. Rồi ở chỗ sâu nhất của mê cung, chàng nghe tiếng thở phì phò nặng nề. Con Minotaur hiện ra, to lớn, sừng cong vút. Theseus không dùng gươm. Chàng lao vào, dùng chính đôi tay trần mà đánh, cho tới khi con quái vật đổ gục xuống nền đá lạnh và không bao giờ đứng dậy nữa. Rồi chàng lần theo sợi chỉ, đi ngược ra ánh sáng.
Đêm ấy, Theseus đưa Ariadne cùng các chàng trai cô gái Athens xuống tàu, trốn khỏi Crete. Tàu ghé đảo Naxos. Ở đó, thần rượu Dionysus đem lòng yêu Ariadne và mang nàng đi, đưa nàng về đảo Lemnos làm vợ. Người ta còn kể khác nhau, có người nói Theseus đã bỏ nàng ngủ lại trên bờ. Chỉ biết rằng khi tàu rời Naxos, trên tàu không còn Ariadne. Theseus lòng nặng trĩu, và trong nỗi buồn ấy, chàng quên mất một điều đã hứa với cha.
Từ ngày con đi, ngày nào vua Aegeus cũng trèo lên đồi thành Athens, nhìn ra biển. Rồi một hôm, ông thấy con tàu trở về, và trên cột buồm vẫn là cánh buồm đen. Ông tin rằng con trai mình đã chết trong mê cung. Nỗi đau quá lớn, ông vua già gieo mình từ trên cao xuống và chết. Theseus cập bến trong niềm vui chiến thắng, rồi nghe tin cha mất. Chàng lên ngôi vua Athens với chiếc áo tang trên vai. Vùng biển nơi ông vua già đã chờ con mỏi mắt, từ đó mang tên ông, gọi là biển Aegeus.