Về kệ Người lớn

Thủ Huồn đi chợ âm dương

Khoảng 7 phút · 10 cảnh

Thủ Huồn, viên thơ lại giàu lên nhờ ức hiếp dân lành ở Gia Định, gặp lại người vợ quá cố ở phiên chợ âm dương và theo bà xuống âm phủ. Thấy chiếc gông khổng lồ chờ sẵn cho chính mình, ông về dốc hết của cải bố thí, lập nên Nhà Bè và ngôi chùa mang tên ông ở Biên Hòa.

Cốt truyện theo: Truyện dân gian Việt Nam, A. Landes chép (1886)

Ở đất Gia Định ngày trước có một người được gọi là Thủ Huồn. Ông làm thơ lại, một chức thư ký nhỏ nơi cửa quan. Chức nhỏ nhưng lòng tham thì lớn. Ông làm nhiều việc bất công, chỉ chăm chăm kiếm lợi trên lưng người khác. Năm này qua năm khác, của cải chất đầy nhà, ông trở nên giàu có nhất vùng. Rồi vợ ông qua đời. Ông thôi việc ở cửa quan. Hai vợ chồng không có con, nhìn đống của cải mà chẳng biết để lại cho ai, Thủ Huồn buồn rầu lắm.

Để khuây khoả, Thủ Huồn quyết đi ra Bắc mua đồ cổ, vật quý. Ra tới tỉnh Quảng Yên, ông ghé chợ Mãnh Ma. Đó là một phiên chợ lạ, người sống và người chết cùng đến họp, buôn bán qua lại, nên dân gian quen gọi là chợ âm dương. Đi giữa chợ đông, Thủ Huồn bỗng sững người. Người đàn bà đứng trước mặt ông chính là vợ ông, từ dưới âm phủ lên chợ. Hai vợ chồng gặp lại nhau, mừng mừng tủi tủi, nắm tay nhau mãi không rời.

Thủ Huồn hỏi: "Từ ngày xuống dưới ấy, mình làm gì?" Bà đáp: "Tôi làm vú nuôi con của vua dưới âm phủ, sung sướng lắm." Ông nói: "Vợ chồng ta ăn ở với nhau bao năm. Từ ngày mình mất, tôi thương nhớ khôn nguôi. Nay đã gặp lại, mình phải dẫn tôi theo xuống dưới ấy cho tôi xem cho biết." Bà ngần ngừ một lúc rồi bảo: "Muốn đi thì đi, nhưng ông không ở lâu được đâu. Ba bốn ngày là phải về." Thế là hai vợ chồng cùng nhau xuống âm phủ.

Xuống tới nơi, bà giấu chồng trong gian bếp. Nhưng Thủ Huồn không chịu ngồi yên. Ông muốn đi xem các phòng ngục, xem người sống khi chết đi sẽ bị trị tội ra sao. Bà đành dẫn ông đi. Đến một gian, ông thấy một chiếc gông to khủng khiếp, nặng nề, đặt ở đó mà chưa ai đeo. Ông rùng mình sợ hãi, bảo vợ đưa đến gặp vị quan coi ngục, rồi hỏi: "Sao chiếc gông này lại để trống?" Vị quan đáp: "Ta để dành nó cho Thủ Huồn."

Thủ Huồn làm như không biết, hỏi tiếp: "Thủ Huồn ấy trên trần gian đã gây tội gì?" Vị quan giở sổ, nói: "Khi làm thơ lại, ai lỡ phạm lỗi nhỏ, hắn cũng xoay cho thành tội chết. Qua tay hắn, kẻ vô tội hoá ra có tội. Hắn cho vay nặng lãi, lãi mẹ đẻ lãi con, đến mức gấp mấy lần vốn. Hắn đã bao phen bỏ cả đạo làm người." Thủ Huồn lại hỏi: "Thế vợ hắn có bị phạt không?" Vị quan đáp: "Không. Tội ấy là của chồng, chỉ một mình chồng chịu."

Thủ Huồn run run hỏi phải làm gì để rửa được tội. Vị quan bảo phải đem của cải ra làm chay, cúng lễ và bố thí cho kẻ nghèo. Thủ Huồn vội xin vợ đưa mình trở lên chợ Mãnh Ma, rồi đi một mạch về Gia Định. Về nhà, ông mời các nhà sư đến làm lễ, mở kho phát của cho người nghèo khó. Ba năm ròng như thế, ông đã tiêu hết bảy phần mười gia sản. Rồi ông lại tìm ra chợ Mãnh Ma, chờ gặp vợ, xin xuống âm phủ một lần nữa xem chiếc gông dành cho mình ra sao.

Bà vợ bằng lòng dẫn ông xuống. Đến gian ngục cũ, Thủ Huồn thấy chiếc gông đã nhỏ lại, chỉ còn bằng một phần mười ngày trước. Ông mừng rỡ, đến hỏi vị quan coi ngục vì sao chiếc gông to là thế mà nay lại nhỏ đi nhiều như vậy. Vị quan đáp: "Ấy là vì ở trên trần, Thủ Huồn đã làm chay, đã bố thí, nên tội lỗi nhẹ bớt, gông cũng nhỏ đi. Nếu hắn đem bố thí hết của cải thì chiếc gông sẽ chẳng còn."

Thủ Huồn trở lên trần gian, lại làm một đại lễ nữa. Rồi ông dựng một ngôi nhà trên chiếc bè tre, đậu ở chỗ sông Đồng Nai gặp sông Sài Gòn. Ghe thuyền qua lại nơi ấy, ai đói thì ông cho gạo, ai thiếu thì ông cho tiền, cho đồ ăn, cho cả nồi niêu. Ông cứ phát như thế cho đến khi của cải không còn gì. Chỗ ấy đến nay người ta vẫn gọi là Nhà Bè. Ông còn bỏ tiền dựng một ngôi chùa ở Biên Hòa, dân gọi theo tên ông là chùa Thủ Huồn.

Một đêm, Thủ Huồn nằm mơ thấy một vị thần hiện ra bảo rằng nhờ lòng ham bố thí, chẳng những tội lỗi của ông đã được xoá sạch, mà kiếp sau ông còn được hưởng phúc lớn. Giấc mộng ấy thực hư ra sao, người kể chuyện năm xưa cũng không dám chắc. Chỉ biết rằng Thủ Huồn sống những ngày còn lại thanh thản, không còn nặng lòng vì đống của cải. Ngôi chùa ở Biên Hòa ngày ngày khói hương nghi ngút.

Về sau, vào thời vua Đạo Quang bên Tàu, triều đình nước Nam nhận được một bức thư, hỏi rằng ở đất Gia Định có từng có người tên Thủ Huồn không. Nhà vua trả lời là có, rồi hỏi lại vì sao lại hỏi như thế. Bên kia đáp rằng khi vua Đạo Quang ra đời, trong lòng bàn tay có mấy chữ đỏ: Thủ Huồn ở Gia Định, nước cực Nam. Người ta mới biết Thủ Huồn đã đầu thai làm hoàng đế. Vua Đạo Quang sau đó gửi sang tặng chùa Thủ Huồn ở Biên Hòa ba pho tượng Phật bằng vàng.