Về kệ Người lớn

Tô Hiến Thành người ngay thẳng

Khoảng 6 phút · 10 cảnh

Danh tướng nhà Lý đánh giặc giỏi, được vua Lý Anh Tông giao giúp ấu chúa ba tuổi; trước vàng hối lộ và lời dỗ dành của Thái hậu, ông vẫn một lòng giữ lời vua dặn. Đến lúc nằm bệnh, ông cử người giúp nước chứ không cử người hầu thuốc mình: truyện Tô Hiến Thành trong Nam Hải dị nhân liệt truyện, kể mới cho người lớn.

Cốt truyện theo: Nam Hải dị nhân liệt truyện, truyện Tô Hiến Thành

Đời vua Lý Anh Tông, có một vị trung thần tên là Tô Hiến Thành. Ông giỏi cả việc văn lẫn việc võ. Ông từng đem quân đánh dẹp Ai Lao và người Ngưu Hống ở miền núi, đất ấy về sau thuộc vùng Hưng Hoá. Ông lại bắt được cả bọn giặc Thân Lợi. Nhờ công lao ấy, ông được phong đến chức Thái uý, đứng đầu hàng võ quan trong triều.

Thuở ấy, quân Chiêm Thành hay vượt biển sang cướp bóc dân ở miền ven biển. Tô Hiến Thành vâng mệnh vua đi đánh. Ông kéo quân vào tận đất Chiêm, vùng sau này là Bình Định, Phú Yên. Nhưng ông không vội giao chiến. Ông viết thư trách chúa Chiêm đã không giữ lễ của một nước phiên thần, bỏ việc triều cống. Trong thư, ông lại bày rõ điều lợi, điều hại, mời chúa Chiêm quay về đường hoà hảo. Chúa Chiêm đọc thư thì sợ, vội sai sứ mang ngọc trai cùng sản vật quý sang dâng, xin giảng hoà. Bấy giờ Tô Hiến Thành mới vâng lệnh rút quân về.

Bấy giờ thái tử Long Xưởng phạm tội tư thông với cung phi, bị phế làm thường dân. Vua Anh Tông họp các đại thần lại mà phán: “Ngôi thái tử là gốc rễ của nước nhà. Long Xưởng đã làm điều trái đạo. Trẫm muốn lập Long Cán nối ngôi, chỉ e con còn thơ dại quá, sợ không gánh nổi việc lớn chăng?”

Đúng lúc ấy, quan nội nhân bế hoàng tử Long Cán ra chơi. Cậu bé mới lên ba. Vừa trông thấy chiếc khăn ngự trên đầu vua, cậu nhất định đòi lấy cho bằng được. Vua chưa kịp đưa, cậu đã khóc thét mãi lên. Vua đành tháo khăn xuống trao cho con. Cầm được chiếc khăn, Long Cán cười vang cả điện. Vua Anh Tông thấy vậy lấy làm lạ, bèn quyết lập Long Cán làm thái tử. Vua phong Tô Hiến Thành làm Thái phó, lại gia phong tước vương, giao cho ông việc phò tá Long Cán nối ngôi.

Vua Anh Tông băng hà. Thái hậu lại muốn lập thái tử cũ là Long Xưởng, bèn sai người đem vàng đút lót cho phu nhân của Tô Hiến Thành là bà Lã thị. Biết chuyện, Tô Hiến Thành nói: “Ta là đại thần, đã nhận di chiếu giúp vua nhỏ. Nay nếu tham của đút lót mà bỏ vua này, lập vua khác, thì còn mặt mũi nào gặp tiên đế dưới suối vàng nữa.” Gói vàng ấy, ông không nhận.

Thái hậu lại cho vời Tô Hiến Thành vào cung, khuyên dỗ đủ trăm đường. Ông vẫn một mực không nghe. Ông tâu: “Làm điều bất nghĩa để được giàu sang, người trung thần nghĩa sĩ không thèm làm. Huống chi lời tiên đế dặn lại vẫn còn văng vẳng bên tai, thần đâu dám trái. Thái hậu há chưa nghe chuyện Y Doãn, Hoắc Quang đời trước hay sao?” Y Doãn và Hoắc Quang là hai vị đại thần bên Tàu, đều một lòng phò vua nhỏ. Thái hậu khuyên mãi, ông vẫn không lay chuyển.

Vua Cao Tông, tức Long Cán, lên nối ngôi. Thái hậu lại họp quần thần, bàn chuyện phế vua này, lập vua khác. Các quan đều tâu: “Quan Thái phó đã theo di chiếu lập vua nhỏ, chúng thần không dám trái lời.” Ấy là bởi Tô Hiến Thành khi ấy nắm quân cấm vệ, giúp việc chính sự trong nước. Hiệu lệnh của ông nghiêm, thưởng phạt công bằng, cả nước đều quy phục. Vì thế không ai dám mưu tính điều gì khác nữa.

Về sau, Tô Hiến Thành lâm bệnh nặng. Quan Tham tri chính sự là Vũ Tán Đường ngày đêm túc trực bên giường, hầu hạ thuốc thang không rời. Còn quan Gián nghị đại phu là Trần Trung Tá thì bận việc, ít khi tới thăm. Một hôm, Thái hậu đến thăm, hỏi ông: “Mai này, ai có thể thay ông được?” Tô Hiến Thành thưa: “Có Trung Tá.”

Thái hậu ngạc nhiên: “Tán Đường ngày nào cũng hầu thuốc ở đây, sao ông không cử?” Tô Hiến Thành đáp: “Nếu Thái hậu hỏi người thay thần để giúp nước, thì thần cử Trung Tá. Còn nếu hỏi người hầu hạ, thì thần mới cử Tán Đường.” Thái hậu nghe vậy, khen ông là người trung trực.

Tô Hiến Thành là bậc đại thần được vua giao lại việc nước lúc lâm chung. Ông hết lòng giúp vua nhỏ, người đương thời ai cũng trông cậy. Gặp lúc biến cố, ông xử việc khéo léo mà không mảy may lay chuyển. Người đời sau thường ví ông với Gia Cát Vũ Hầu, tức Gia Cát Lượng, người đã hết lòng phò Hậu chủ nhà Hán.