Về kệ Người lớn

Xã Định kiện ở âm phủ

Khoảng 6 phút · 8 cảnh

Vì có lệnh gấp, ông xã trưởng Định ở Bình Thuận phi ngựa qua miếu Bà mà không xuống, rồi lâm bệnh nặng. Biết mình sắp chết, ông dặn vợ con chôn theo giấy, bút, mực để xuống âm phủ kiện vị nữ thần, và vụ kiện ấy làm cả làng bàng hoàng.

Cốt truyện theo: Truyện dân gian Việt Nam, A. Landes chép (1886)

Ở tỉnh Bình Thuận ngày trước có một ông xã trưởng, người ta quen gọi là xã Định. Trên con đường ông hay qua lại có một ngôi miếu thờ một vị Bà rất linh thiêng. Ai đi ngang miếu, dù quan to hay dân thường, cũng phải xuống kiệu, xuống ngựa, hạ lọng cúi đầu mà đi. Kẻ nào dám coi thường lệ ấy thì bị Bà phạt tới chết. Người trong vùng kể rằng Bà ngự trên một ngọn núi cạnh con đường cái quan, con đường từ Bà Rịa ra Bình Thuận rồi đi mãi ra tận Huế. Khách qua lại đều dừng chân dâng lễ, thắp hương. Dân trong vùng sợ Bà lắm, đi qua miếu không ai dám nói to, không ai dám mặc áo đẹp phô trương.

Một hôm, xã Định nhận được giấy quan trên đòi gấp. Ông vội vàng thắng ngựa lên đường, trời đã tối mịt. Đến trước miếu Bà, ông ghìm cương, khấn vội: "Thưa Bà, con bị gọi đi việc quan rất gấp, phải cưỡi ngựa cho nhanh. Đêm tối đen như mực, con sợ trễ giờ, lại sợ quanh đây có cọp. Xin Bà cho con đi thẳng qua. Khi nào về đến nhà, con sẽ làm lễ cúng Bà." Khấn xong, ông thúc ngựa phi thẳng qua miếu, không xuống.

Đi được một quãng thì xã Định bỗng thổ ra máu. Nhưng việc quan không thể bỏ, ông vẫn gắng gượng đi cho tới nơi. Lúc trở về, qua trước miếu, ông khấn xin Bà tha cho, cho ông được khỏi bệnh, hứa sẽ mổ một con lợn mà cúng. Thế nhưng bệnh chẳng những không lui mà còn nặng thêm. Xã Định nằm liệt giường, người mỗi ngày một rạc đi. Ông không ăn uống được gì nữa. Người xưa vẫn bảo, kẻ nào phạm đến thần thánh thì thường bị phạt đúng như thế, thổ huyết mà chết dần chết mòn.

Xã Định nổi giận, nói to: "Mụ đàn bà ấy thật bất công! Muốn giết tao thì cứ giết. Nhưng xuống tới âm phủ, tao sẽ kiện mụ." Biết mình sắp chết, ông gọi vợ con lại, dặn: "Khi tao chết, chúng bay phải để theo cho tao một trăm tờ giấy lớn, mười cây bút với năm thỏi mực. Xuống dưới đó, tao sẽ làm đơn kiện mụ già kia, cho mụ biết tay tao." Dặn xong ít lâu thì ông mất. Đồ dùng cho người chết xưa nay người ta thường đốt đi. Nhưng lần này, vợ con ông làm đúng như lời dặn, đặt cả giấy, bút, mực vào trong quan tài để ông mang theo xuống dưới.

Chẳng biết dưới âm phủ xã Định đã làm những gì. Chỉ biết ba tháng sau khi ông mất, vị Bà nhập vào một bà đồng, phán với các chức sắc trong làng: "Hãy phá miếu của ta đi, đừng thờ cúng ta nữa." Mọi người sửng sốt hỏi vì sao. Bà đáp: "Xã Định xuống dưới đã kiện ta. Người ta không cho ta cai quản xứ này nữa. Các người đừng cúng nữa, có cúng thì cũng chỉ cho cô hồn ăn. Ta thì ngày đêm bận lo hầu kiện." Các chức sắc nghe xong, ai nấy lặng người, chẳng biết nên tin hay nên ngờ. Xưa nay chỉ nghe thần phạt người, chứ chưa từng nghe người kiện được thần.

Dân làng nghe vậy nhưng không ai dám phá miếu. Ai cũng sợ lỡ đụng tay vào thì mang vạ. Vài tháng sau, đến ngày lễ Kỳ Yên, lễ cầu cho cả làng được bình yên, người ta lại mổ một con lợn, bày lên cúng Bà như mọi năm. Lễ ấy làng nào cũng có, mỗi nơi chọn một ngày riêng, có khi kéo dài mấy ngày liền, cúng vị thần coi giữ làng. Mâm lễ vừa dọn ra, khói hương còn nghi ngút thì có chuyện lạ xảy ra. Lần này, chính xã Định nhập vào một bà đồng mà nói chuyện với làng.

Giọng bà đồng bỗng đổi khác, ồm ồm như giọng xã Định ngày còn sống: "Tao đã kiện mụ già ấy rồi. Mụ không còn được ở cái miếu này nữa. Đừng cúng mụ nữa. Nếu không tin lời tao thì cứ mời vị thần đi khắp trần gian tâu việc lên Thượng Đế lên đây mà hỏi, ngài sẽ nói cho biết thực hư." Cả làng nhìn nhau, không ai dám thở mạnh.

Làng bèn mời một thầy pháp về làm phép. Thầy đốt hương, rung chuông, đọc chú, cầu vị thần ấy lên. Vị thần giáng xuống, nói đúng như lời xã Định: vụ kiện đã xử xong, Bà không còn quyền ở miếu nữa. Bấy giờ dân làng mới yên lòng mà phá ngôi miếu đi. Từ đó, người qua lại trên con đường ấy không phải xuống ngựa, cũng không phải hạ lọng nữa. Còn chuyện ông xã trưởng mang giấy bút xuống âm phủ kiện thần thì cứ thế truyền mãi trong vùng Bình Thuận.